थौं विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवस
विराजकाजी राजोपाध्याय | बछलाथ्व एकादशी ११४०

थौं मे ३, अर्थात विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवस । अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताया पक्षय् सः थ्वयेकुसें दँयदसं मे ३ या दिनय् थुगु दिवस हनेगु याइ ।
थौंया दिनय् थीथी कथंया दमनया सामना याःपिं सञ्चारकःमितप्रति सम्मान प्वंकेगुलिसें प्रेस स्वतन्त्रताया लागिं संघर्ष याःपिं योगदान ब्यूपिं पत्रकारतयत लुमंकाच्वंगु दु ।
थुगुसीया दिवसया नारा ‘ग्याःचिकु व पक्षधरतामुक्त पत्रकारिता’ धकाः तःगु दु ।
न्हापाया दँय् थीथी औपचारिक ज्याझ्वः यानाः हनीगु थुगु दिवसय् कोरोना महामारीया हुनिं थुगुसी धाःसा छुं नं कथंया औपचारिक ज्याझ्वः मजू ।
‘स्वतन्त्र अले बहुलवादी प्रेसया लागिं विन्डहक घोषणापत्र’ जारी याःगु दिंया लुमन्तिइ मे ३ या दिंयात विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवसया रुपं हनी ।
सन् १९९१ मे ३य् युनेस्कोया ग्वसालय् अफ्रिकी राष्ट्र नामिबियाया विन्डहक शहरय् जूगु पत्रकारतय् सम्मेलनं ‘बहुलवादी व स्वतन्त्र प्रेसया लागिं विण्डहक घोषणापत्र’ जारी याःगु खः ।
व हे दिंया लुमन्तिइ १९९३या डिसेम्वर २०य् संयुक्त राष्ट्र संघया साधारण सभाया निर्णय कथं दँयदसं मे ३ यात विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवसया रुपं हनावःगु दु ।
प्रेस स्वतन्त्रताया अधिकारयात मानवअधिकारया विश्वव्यापी घोषणापत्रया अनुच्छेद १९ अन्तर्गत कःघानातःगु दु ।
विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवस हनेगुया मू प्यंगू आज्जु तःगु दु । प्रेस स्वतन्त्रताया मौलिक सिद्धान्त स्थापनाया वर्षगाँठ हनेगु, पेशागत अभ्यासय् ज्यान वंपिं हलिंन्यंकया पत्रकारतयप्रति श्रद्धाञ्जली प्वंकेगु थुगु दिवसया आज्जु खः ।
व हे कथं प्रेस स्वतन्त्रताया विश्वव्यापी मूल्याङ्कन व प्रेस स्वतन्त्रताय् जुइगु हमलां मिडियाया बचावट नं थुगु दिवस हनेगुया आज्जुइ लाः ।
नेपाली प्रेस जगतया ईतिहासया खँ ल्हायेबलय् गोरखापत्र हे न्हापांगु समाचारमुलक पत्रिकाया रुपं खनेदइ ।
राणा प्रधानमन्त्री देव शमशेरं वि.स. १९५८ वैशाख २४ गतेनिसें गोरखापत्र पिथनेगु न्ह्याकूगु खः ।
न्हापा वाःपौ कथं पिदंगु गोरखापत्र २०१७ सालय् तिनि न्हिपौ कथं पिदंगु खः ।
नेपालया न्हापांगु न्हिपौ धाःसा २०१२ सालय् पिदंगु ‘आवाज’ पत्रिका खः ।
व स्वयां न्ह्यः हे धर्मादित्य धर्माचार्यं वि.सं.१९८२स बुद्ध धर्म व नेपालभाषा पत्रिका पिथनादीधुंकूगु खः ।
नेपालभाषाया दक्कले न्हापांगु न्हिपौ नेपालभाषा पत्रिका खः । २०१२ सालया भाद्र महिनाय् फत्तेबहादुर सिंहया प्रकाशन व सम्पादनय् नेपालभाषा पत्रिका पिदंगु खः ।
संगठनया खँय् २०१२ सालय् न्हापांगु खुसी नेपाली पत्रकारत संगठित जुल । प्रेस स्वतन्त्रताया सः ल्ह्वनाः सत्यनारायण बहादुर श्रेष्ठया अध्यक्षताय् नेपाल पत्रकार संघ गठन जुल ।
पञ्चायती निरंकुशताया अवस्थाय् स्वतन्त्र प्रेसया पक्षय् सः तयावःगु व हे संघ २०५३ सालय् थ्यंकाः नेपाल पत्रकार महासंघय् ह्यूगु खः ।
नेवाः पत्रकारतयगु कुसा संगठन नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबू नेपाल सम्वत ११३२य् स्थापना जुल ।
नेपालय् २०४६ साल लिपाया संविधानं संवैधानिक रुपं हे प्रेस स्वतन्त्रताया ग्यारेन्टि याःगु दु ।
२०६२–६३या जन आन्दोलनया उपलब्धी कथं चूलाःगु नेपाली जनतां हे च्वःगु २०७२ सालया नेपालया संविधानं नं प्रेस स्वतन्त्रताया वकालत याःगु दु ।
नेपालय् प्रेस स्वतन्त्रतायात प्रभावकारी रुपं कार्यान्वयन यायेत सूचनाया हकसम्बन्धी ऐन २०६४ व नियमावली २०६५ तकं जारी जुइधुंकूगु दु ।
थथे धयाच्वनेबलय् थीथी इलय् थीथी राजनैतीक घटनाक्रमय् नेपालया प्रेस जगतं धाःसा तःधंगु हे सास्ती फयेमाःगु नं दु ।
२००७ साल न्ह्यः नं थीथी लेख च्वःगु हे लिधंसाय् पत्रिका पिथंगु हे लिधंसाय् दण्डित जुइमाःगु ईतिहास दु ।
२०४६ सालय् नं समाचार च्वःगु हे लिधंसाय् गुलिखे पत्रकारतयत कुनाबिल । माओवादी द्वन्दकालय् ला समाचार च्वःगुलिं हे पत्रकारत राज्य व तत्कालिन विद्रोही पक्षया दथुइ कात ।
२०६१ साल माघ १९ गते तत्कालिन जुजु ज्ञानेन्द्रं दक्वं शक्ति थःगु ल्हातय् काःबलय् नं प्रेसया गःपः म्वयेथ्याःगु खः । तत्कालीन इलय् थीथी एफ. एम. स्टेशनय् सेना थःगु कब्जा हे याःगु खः ।
जन आन्दोलन, २०६२–६३ सालया आन्दोलनय् नं नेपाली प्रेस जगतं थीथी त्वहलय् दण्ड जरीवाना फयेमाःगु हे खः ।
रिपोर्टर विदाउट बोर्डरं पिथंगु सन् २०२०या विश्व प्रेस स्वतन्त्रता सूचकाङ्कय् नेपाल ११२गू थासय् लाःगु क्यनातःगु दु ।
थगुने नेपाल १०६गूगु थासय् दुगु खः । दक्षिण एसियाय् नेपालया थाय् भुटान व माल्दिभ्स स्वयां ल्यूने लाः ।
Categorized in राष्ट्रिय