मातृभाषाय् थौं नं हाथ्या उलि हे दु
नृपेन्द्रलाल श्रेष्ठ | चिल्लाथ्व पंचमी ११४६, फागुन ९ सनिवाः
मातृभाषाया निंतिं बगलादेशया ढाकाय् छपुचः ल्याय्म्हतय्सं थःगु मां भाय्या सम्मान यायेमाःगु मागयासे न्ह्याःगु आन्दोलनंया सः खः अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस । बंगलादेशय् १९५२ फेब्रुअरी २१ दिंयात हलिमय् च्वपिं सकसिया सम्मान कथं हनिइगु दिं नं खः अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस । थ्व व हें दिं खः, गुकुन्हु थःगु मांभाय्यात राज्यय् स्थापित याकेत बंगलादेशया ल्याय्म्हय्तसं ज्यान तकं बिल । हलिमयय् थ्व हे छगू या छगू जक घटना खः भाषाया निंतिं देश हे कुचा जूगु । हलिमय मेमेगु घटना स्वयेगु खःसा राजनीतिया कारण जक देय् कुचा जूगु खनेदु ।
बंगलादेशय् १९५२ फेब्रुअरी २१ या दिंयात कयाः मां भाय्यात मतिना याइपिंस लुमकेगु याइ । नेपालय् नं उगु दिंयात कया साहित्य ज्याझ्वः नाप थीथी ज्याझ्वः मदिक्क याना वयाच्वंगु दु । अथे हे नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबू नं वंगु खुदँ न्ह्यवंनिसे थुगु दिंयात कया मातृभाषा पत्रकारिता बिषया ज्याझ्वः याना वयाच्वंगु दु । पत्रकार दबू नं मातृभाषायात म्वाकेगु निंतिं वंगु जेठ महिनाय् निक्वःगु अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा पत्रकारिता सम्मेलन ज्याझ्वः याःगु खः । मातृभाषा संरक्षणया निंतिं पत्रकारिता धइगु नारा बिया दबूपाखे ज्याझ्वः जूगु खः ।
थौं स्वयां सच्छि दँ न्ह्यः नेपालय् धर्मादित्य धर्माचार्यं कलकत्तां नेपाल संवत १०४४ स्वांया पुन्हि कुन्हु बुद्ध धर्म लय्पौ पत्रिका प्रकाशन याना मातृभाषा पत्रकारिताया सुरुवात जूगु इतिहास दु । वहे दिंयात लुमका मातृभाषा शताब्दी दिं कथं न पत्रकार दबूं थीथी ज्याझ्वः न्ह्याका वयाच्वंगु दु । उगु सम्मेलनय् मातृभाषा पत्रकारिताय् ज्या यानाच्वपि नेपाःया नाप भारत व बंगलादेशया पत्रकारतय्त धर्मादित्य धर्माचार्य सिरपापाखे सम्मान यायेगु ज्या जूगु खः । पत्रकारिताया इतिहास नेपालय् स्वयेगु खःसा जंगबहादुर राणा बेलायत भ्रमण वनेधुकाः अन लिहां वःगु इलय् ज्वनावःगु गिद्ध प्रेसलिपा जक खनेदु । वहे मेसिनं छापे याःगु पत्रिका गोरखापत्र पिहावःगु थौकन्ह्यः १२८ दँ दयेधुंकूगु दु । थ्व हे नेपालय् न्हापां पिहावःगु पत्रिका धकाः धायेगु याः । वया लिपा जक हे पत्रिका पिहां वयेगु सुरु जूगु खनेदु । नेपालभाषां पिहांवःगु पत्रिका नं थौ सच्छि दँ स्वया अप्वः दयेधुंकूगु दु ।
वयां लिपा नेपालय् प्रजातन्त्र वयेधुंकाः पत्रिका पिहांवयेगु ज्या न्ह्याःगु खः । नेपालभाषां थीथी पत्रिका मदिक्क पिहां वयाच्वंगु दुसा गुलि पिहां वयाः नं दिनाच्वंगु दु । जनजाति ख्यलय् स्वयेगु खःसा मेपि जनजाति स्वयां नेवाःत पत्रकारिता ख्यलय् न्ह्यःने खनेदु । गोरखापत्र न्हिपौ जुयाः पिहां मवनिइगु इलय् हे फत्तेबहादरु सिंह बि.सं. २०१३ साल भाद्र महिनाय् नेपालभाषा नामं न्हिपौ प्रकाशन याये धुकुगु दु। थौ न्हिपौ नेपालय् पिहावःगु स्वंगूगु न्हिपौ खः । दकलय् न्हापां २००८ सालय् सिद्धिचरण श्रेष्ठं “आवाज” राष्ट्रिय दैनिक पिकाउगु खःसा वया लिपा “समाज” राष्ट्रिय दैनिक पिहावःगु खः । २०१७ सालनिसे जक गोरखापत्र न्हिपौ कथं पिहावःगु खः ।
नेपालभाषाया पत्रकारिता स्वयेगु खःसा थौंतक नं मदिक्क उलि हे न्ह्यानाच्वंगु दु । थौतंक स्वयेगु खःसा नेपालभाषां पत्रिका, अनलाइन, टेलिभिजन व रेडियो प्यंगुलि हे मदिक्क प्रकाशन व प्रसारण जुयाच्वंगु दु । आः नं नेपालभाषां छगू न्हिपौं खुगू वाःपौ, न्यागू अनलाइन, निगू वाःछि पौ, निगू प्रचलित लिपिया लय्पौ, निगू रञ्जना लिपिया लय्पौ, न्यागू टेलिभिजनय्, छगू २४ घौं नेपालभाषां प्रसारण जुयाच्वंगु दुसा खुगूलि मल्याक लय्पौ आः नं पिहां वयाच्वंगु दु । अथेहे सरकारी निकायपाखे स्वयेगु खःसा रेडियोे नेपालय् बुखँ नाप नेपालभाषाया ज्याझ्वः न्ह्यानाच्वंगु दु, नेपाल टेलिभिजनय् बुखँ व ज्याझ्वः न्ह्यानाच्वंगु दु, गोरखापत्रय् व राष्ट्रिय समाचार समिटी नं बुलेटिन नेपालभाषायात दुथ्याकातःगु दु ।
झीगु देशय् भाषायात दमन न्हापांनिसे यानाच्वंगु हे दु । थौं नं भाषायात कया राज्यं विभेद यायेगु मत्वःतुनि । न्हापां राणा कालया इलय् नेपालय् मांभाषां च्वइपिं व न्ववाइपिंत जेलय् कुंगु इतिहास मदुगु मखु । नेपालय् नं थःगु मातृभाषा ब्बनेगु च्वयेगु शासक तयेगु न्ह्यःने उलि अपू मजू । बि.सं. १९९७ सालय् राणाशासन विरुद्ध न्ववाइपिंत यख्खाःगु खःसा नेपालभाषं च्वइपिंत राज्यं चरम यातना ब्यूगु खः । उगु इलय् नेपालभाषं च्वपिंत खानतलासी व धरपकड धुंकाः नेपालभाषा पत्रिकाया सम्पादक, प्रकाशक फत्तेबहादुर सिंहयात जन्म कैद, सिद्धिचरण श्रेष्ठ व धर्मरत्न यमियात १८ दँ, चित्तधरयात ६ दँ व धर्मादित्य धर्माचार्ययात स्वलाया जेल सजाय ब्यूगु इतिहास झीगु हे देशय् दु । वयां लिपा पंचायत ब्यवस्था जुजु महेन्द्रं छगू भाषा छगू भेषया नीति हयाः दमन मयागु मखु । २०२१ साल बैसाखय् रेडियो नेपालय् नेपालभाषाया ज्याझ्वः न्ह्याना वयाच्वंगु जीवन दबू लिकागु खः । उगु ज्याझ्वः चिइकूलि तःधंगु हे आन्दोलन जूगु खः । थथे नेपालय् मां भासं न्ववावयेगु च्वयेगुलि गुलिसिया ज्यान गुमे यायेमाःगु दुसा गुलि जेल जीवन हनेमाःगु दु ।
भाषा ल्यंकेगु व च्वयेगु निंतिं प्रजातन्त्र, गणतन्त्र व लोकतन्त्र न्ह्याग्गु हे ब्यवस्था वःसा शासकतय्सं थीथी कथं पगः थनेगु ज्या आःतक न त्वःतूगु मदुनि । न्हापा पंचायत ब्यवस्थाय् जुजु महेन्द्र छगू भाषा छगू जातिया नीति हयाः भाषा व जातियात दमन याःगु खःसा आः देशय् लोकतन्त्र वयेधुंकूगु दुसा सञ्चार ख्यलय् उलि ह्यूपा वःगु अनुभूति याये फयाच्वंगु मदु । संघीय सरकार, प्रदेश सरकार व स्थानीय सरकारं आःतक छुं कथंया स्थानीय नापं मातृभाषा पत्रकारितायात कयाः छुं नं नीति दयेकूगु खनेमदु । पत्रकार दबुलिं हनावःगु मातृभाषा पत्रकारिता दिवस धयागु मातृभाषी पत्रकारतय् थज्याःगु हे अवस्था व पीडायात कयाः राज्यया ध्यानाकर्षण याकेगु निंतिं खः, समस्याया समाधान याकेगु निंतिं, अवस्था भिंकेगु निंतिं राज्ययात आवश्यक पलाः ल्ह्वंकेबीगु निंतिं खः ।
उकिया नापं विगतय् नेवाः पत्रकारतय्सं नेपाःया पत्रकारिता ख्यलय्, मातृभाषा पत्रकारिताया विकासया ख्यलय् बियावंगु योगदान न्हू पुस्तायात सीकेगु बीगु निंतिं खः ।फेब्रुअरी २१ नेपालय् थीथी कथं ज्याझ्वः यानाः छगू दशक न्ह्यवंनिसे अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस हना वयाच्वंगु दु । पत्रकार दबू नं थुगु दँ नेपालय् मातृभाषा पत्रकारिता सुरु जूगु सच्छि दँ दुगु लसताय् मातृभाषा शताब्दी दँ कथं हनाच्वंगु दु । अथेहे संयुत्त राष्ट्र संघ नं मातृभाषा दशक कथं हनिइ निर्णय जूगुलि थुगु पलाखं हलिमय मातृभाषा बिकास जुइगु भलसा कायेछिं ।
