झिंनिदँया छगू चक्र पूवन
राजु नापित | बछलागा पंचमी ११४६, बैसाख २३ बुधवाः
नेपालभाषा पत्रकारिताया इतिहास ताःहाकः। गुकिइ संघर्ष, सांस्कृतिक प्रतिबद्धता व भाषिक अस्तित्व स्वानाच्वंगु दु। बि.सं. १९६६ निसें १९९८ तकया कालखण्डयात नेपालभाषा पुनर्जागरण युग कथं कयातःगु दु। पत्रकारिताया ल्याखं स्वयेगु खःसा कलकत्ताय् च्वना धर्मादित्य धर्माचार्यं (जगतमान वैद्य) नेपाल संवत १०४५ (बि.सं.१९८१) बछलाथ्व पुन्हिकुन्हु पिथनादीगु ‘बुद्ध धर्म’ लय् पौपाखें मातृभाषं पत्रकारिताया पलाः न्ह्यागु खनेदु। उगु लय् पौ दच्छि लिपा ‘बुद्ध धर्म व नेपलाभाषा’ नामं पिदन । थ्व लय्पौ ने.सं.१०४५ निसें १०५० तक मदिक्क प्रकाशन जुल । न्हापांगु पत्रिका पिहाँवःगु दिनं निसें थौं तक स्वयेगु खःसा नेपालभाषा ख्यलय् नेवाः भाषं यक्वः हे पत्रपत्रिका पिहाँवल। गुलिखे पत्रिकां न्हूगु युगया सुरुवात यात । नेपालभाषा पत्रकारिताया व सुरुवाती ई लुमंकेगु खःसा ‘बुद्ध धर्म व नेपाल भाषा’ अथेहे ‘धर्मोदय’ थें जाःगु पत्रिकाया प्रकाशनया योगदान ल्वमंकेफइमखु । व पत्रिकां भाषा व साहित्ययात जक मख, थःगु म्हसिका व अधिकारया आन्दोलनय् तकं तिवः ब्यूगु दु । ग्वाहालि याःगु दु । अनलि पासा, इनाप, विश्वभूमि थें जाःगु प्रकाशनं पत्रकारितायात यक्वः च्वये थ्यंकाब्यूगु दु । तर व पत्रपत्रिका ईया बेगय् तनेधुंकूगु दु, बन्द जुइधुंकूगु दु । अथेखःसां उगु पत्रपत्रिकां क्यनाथकूगु लँपु थौंया प्रकाशकतय्गु नितिं प्रेरणा जुयाब्यूगु दु ।
थ्वहे एतिहासिक पृष्ठभूमिइ नेपालभाषं यक्वः हे पत्रिका प्रकाशन जुल । उकिइ मध्ये छगू खः ‘लहना’ वाःपौ । गुगु लय्पौ ने.सं.११३४ चिल्लाथ्व दशमि (२०७० फागुन २७ गते) मंगलवाः न्हापांगु ल्याः कथं प्रकाशन जुल । लहना मिडियापाखें प्रकाशन जूगु लहना वाःपौ केवल समाचार प्रकाशन यायेगु माध्यम जक मखसें नेवाः भाषा समुदायया सः, म्हसिका व सरोकारयात प्वंकेगु मंकाः दबू कथं पिलुवल । व हे पत्रिकाया यात्रा थौं झिंनिदँ पूवंगु दु । थ्व झिंनिदँया यात्रा धाःसा उलि अःपु मजूगु झीसं नं थुइकेफु । सीमित स्रोत, म्हो ब्वनामि, विज्ञापनया कमी व भाषिक उपेक्षा थें जाःगु हाथ्या सदां दया हे च्वन । तर नं मदिक्क न्ह्यानाच्वंगु थ्व पत्रिकाया प्रतिबद्धता स्पष्ट खंकेफु।
लहना वाःपौया विशेषता थुकि प्रकाशन जुइगु विषयवस्तुया विविधता खः। थुकिइ राजनीति, समाज, संस्कृति, साहित्य, शिक्षा व स्थानीय मुद्दायात नेवाः भाषं हे न्ह्यब्वया ब्वमिपिंथाय् तक थ्यंका प्रत्यक्ष स्वापू दयेकाच्वंगु दु । अझ ला स्थानीय तहया समस्या, नेवाः समुदाय दुनेया समस्या नापं नेवाःतय्गु म्हसिक, तजिलजि, नखःचखः, सम्पदा संरक्षण संवद्र्धन व भाषिक अधिकारया बिषयसं मदिक्क च्वसा न्ह्याकाच्वंगु दु। गुकिं याना थुगु पत्रिका मुक्कं सुचं बिइगु माध्यम जक मखु समुदायनाप स्वायेगु ताँपु जुयाच्वंगु दु ।
खय्त ला नेपालभाषं नं यक्वः हे पत्रपत्रिका पिहाँवयाच्वंगु दु। तर लहना वाःपौया सम्वन्ध नेपालभाषाया मेमेगु प्रकाशननाप धेंधेंबल्ला यायेगु स्वयां सहकार्य याना वनेगु भावना कथं खनेदु । थथे भावनात्मक रुपं नं न्ह्याःवनाच्वंगु लहनां न्हू पुस्तायात पत्रकारिताय् आकर्षित यायेगु ज्या नं यानाच्वंगु दु । ल्याय्म्ह पुस्ताया च्वमि, पत्रकार व साहित्यकारतय्त पत्रिकाय् थाय् बियाः नेपालभाषं च्वसा न्ह्याकेत ह्वःता नापं भाषिक, सांस्कृतिक विकासय् तिवः जुइगु ज्या यानाच्वंगु दु । नापं पुलांपिं व अनुभवी च्वमिपिनिगु बिचाःयात नं थाय् बियाः निरन्तर न्हू पुस्तायात पुस्तान्तरण याना सन्तुलन कायम यानाच्वंगु दु।
डिजिटल युगया सुरुवात नापं प्रिन्ट मिडियाय् हाथ्या तनाब्यूगु दु । ब्वमिपिं अनलाइनपाखे मन क्वसायेका च्वंगु इलय् लहनां नं थःत ई कथं हिलेगु कुतः यासें सामाजिक सञ्जाल व डिजिटल प्लेटफर्मपाखें नं थःत न्ह्यब्वसें न्हूपिं व अनलाईनपाखे मन क्वसापिं ब्वमिनाप स्वापू क्वातुकेगु कुतः यानाच्वंगु दु । अथेखया नं प्रिन्ट संस्करणया महत्व थुइका हे अझं नं थुकियात कायम याना थःगु मौलिकता व म्हसिका म्वाकातःगु दु ।
लहना वाःपौइँ मेगु मूवंगु पक्ष भाषिक योगदान खः । नेपालभाषाया शुद्धता, सुसंगत व प्रयोगशील रूपयात प्रवद्र्धन यासें भाषा संरक्षण व विकासय् मूवंगु भूमिका म्हिताच्वंगु दु । गुकिया मुल्यांकन राष्ट्रिय स्तरं याःगु दु। फलस्वरुप प्रेस काउन्सिल नेपालं लःल्हाना वयाच्वंगु भाषागत सिरपा तकं लहना वाःपौयात लःल्हाःगु दु । थुकिं पत्रकारितात्मक विश्वसनीयता व सामाजिक योगदानयात थप पुष्टि यानाब्यूगु दु । अथेहे येँ महानगरपालिकां प्रकाशक नापं प्रधान सम्पादक नृपेन्द्रलाल श्रेष्ठयात सुशासन पत्रकारिता सिरपालं तकं छाय्प्यूगु दु ।
थ्व झिंनिदँया यात्राय् लहनां सफलता जक हासिल याःगु पक्कां मखु । थन तक थ्यनेत यक्वः हे संघर्ष नं याःगु दु । आर्थिक संकट, प्राविधिक हाथ्या, जनशक्तिया कमी व बजारय् धेंधेंबल्ला यायेमाःगु थें जाःगु समस्या दया हे च्वन । तर नं थ्व फुक्क हाथ्यायात पार यायां मदिक्क थौं थन तक थ्यंकेफूगु धयागु लहना प्रशकाशनया तःधंगु उपलब्धी खः ।
दकले लिपा, लहनां झिंनिदँया यात्राय् मदिक्क सृजना, संघर्ष व साधनाया छगू पूर्ण चक्र पार याःगु दु । नेवाः तन्त्र साधना दुवालेगु खःसा झिंनिदँय् छक्वः शक्ति साधना यायेमा । थ्व परम्परा नेवाःतय् दथुइ दैवी परम्पराय् खना हे च्वनागु दु । हरेक झिंनिदँय् शक्ति सञ्चय व पुनर्जागरणया नितिं न्हूगु शक्ति मुना अझ सशक्त जुया न्ह्याःवनेत नेवाः परम्परयात हे नालाकायेगु खःसा लहनां नं शक्ति सिद्धि याना अझ धिसिलाक्क, दुग्यंक व अर्थपूर्ण यात्रापाखे न्ह्याःवनेत तयार जुइमा । उकिया नितिं आत्मशुद्धि, साहस व दायित्व ग्रहण अति आवश्यक जुइ । व शक्ति चू लायेमा भिंतुना ।
