लहनायात जिगु लसहना
उपेश महर्जन | बछलागा पंचमी ११४६, बैसाख २३ बुधवाः
लहना वाःपौया प्रकाश नृपेन्द्रलाल श्रेष्ठं २५७० औं बुद्ध जयन्ती अर्थात् स्वांया पुन्हि कुन्हू जितः आकाझाकां फोन यानादिल । खय्त ला जि छम्ह अतिकं लाकेह्वाम्हः अन्तराष्टिय कराँते संघका उपाध्यक्षया फोन स्वापु मकासें घौछि तक गोप्य रुपं सुपरिवेक्षण यानाच्वंगु अवस्था हथासं फोन वःगु जुइफइ धकाः फोन कयाः । छाय्धाःसा सुथय् जक नेवाः राष्ट्रिय पत्रकार दबूपाखें थ्व वालय् क्वचाकूगु निगू ज्याझवःयात रेडियो नेपालय् नेपालभाषाया बुखँय् दुथ्याकाः प्रसारण यानागु खः । नेवाः देय् दबूया न्हूगु ज्यासना पूचःयात लसहना देछाःगु विषयस कःघानातःगु छगू बुखँ स्वय्म नृपेन्द्रलालपाखें जिगु मेसेन्जरय् वयाच्वंगु जुयाच्वन, मेगु नेपालभाषाया न्हापाम्हः पत्रकार धर्मादित्य धर्माचार्य (जगतमान वैद्य)या बुँदिया लुमन्ति जूगु निगू ज्याझवःया समाचार । उकिया पुष्टि यायेत दबूया वरिष्ठ पत्रकार सुनिल महर्जनयात फोन स्वापू तयागु जुल । थ्वहे विषयस लसहना बीत दबूया नायःपाखें फोन वःगु जुइधकाः तायेकाः जिं, खँ मेगु हे जुयाच्वन ।
उपेशजुं उखुन्हू चीन व ताइवानया छप्पँ जुइगु च्वसू च्वयेगु धकाः धाःगु तर थुगु अंकया निंतिं म्वाःल धकाः वय्कलं धयादिल । जिं थःथें कन्हय् च्वयाः छ्वया हये धकाः लिसः बिया तर वय्कलं लहनाया बुदिं वयेत्यन, उकिं आःयात स्वसः खँग्वःया छगू लहना बारे छिगू स्वापू बारे च्वयादिसं धयादिल । जिं च्वये तर समीक्षात्मक कथं च्वये नि, ज्यू ला ? धकाः न्यना । लहनाया प्रकाशन न्ह्यःनेनिसें झीगु स्वनिगः न्हिपौसं वय्कं सनिलय् वयाः हलचोक श्री आकाश भैरवया जात्रा बारे किपाः बियाः प्रकाशित यायेत वइगु जिं लुमंकाः । लिसें व्यवस्थापक सुरेन्द्रभक्त श्रेष्ठयात लहना वाःपौ पिहांवःगु दछि क्वचायेधुंकाः छगू ज्याझ्वलय् नापलाःगु खः । लहनायात थौं व्यवस्थित व व्यवसायिक रुपं प्रकाशन यायेत वय्कंपिं निम्हःसियागु आपालं योगदानयात लुमंका । खय्त ला सम्पादक, डिजाइनरपिंनिगु ल्हाः वय्कंपिनिगु ल्हाःसिबें आपालं च्वछायेबहः मजूगु मखु । जिं फोनय् धया, अथे खःसा निगू च्वसु च्वयेधुंकाः छपाः किसीया दां बिइधकाः मौखिक सहमति जूगु झिपाः किसीया सिरपाः लःल्हानाः छाय्पियागु बारे च्वये ला ? धकाः न्ह्यसः तयाः । उखेपाखें ज्यू धकाः लिसः वल ।
किपुलिइ पिहांवःगु लकसपाखें २०५८ सालमा पत्रकारिता यानाः दकलय् न्हापां २०७३ सालय् राष्टिय ज्यापू दिवसया लसताय् प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डया ल्हाःतिं झिपाः किसी दुगु सरकारी भ्वंनापं हनापौ कयागु खः । त्रिभुवन विश्वविद्यालयपाखें विश्व व नेपाःया पहिचानया लिधंसाय् संघीयताया विषयस थेसिस नापं एमफिल उपाधि कायेधुंकाः नेवाः राष्ट्रिय पत्रकार दबूपाखें वि.सं. २०७५ य् थौंया इलय् पहिचानया आन्दोलनया मुखँय् पत्रकार पासापिं नापं साक्षात्कार ज्याझ्वः जूगु खः। सुभाय् पौसं थज्याःगु हे कथं ग्वाहालि यायेत व जिगु अध्ययन धिसिलाक्क न्ह्याःवनेमाः धकाः आसिका तक बियातःगु जिगु निंतिं अतिकं हिउपाःया दसू जुल ।
लहनानिसें गोरखापत्र न्हिपौ व अनलाइनय् अधिकारया बारे मदिक्क ल्ह्वनाः नेवाःतय्त राजनीतिक रुपं वाचायेकेत कुतः यायेगु कथं च्वसु व बुखँ ग्वाहालि याःगुलिं जितः स्वक्वःगु लहना मोहनी सम्मान हनापौ लःल्हाःगु खः । वि.सं. २०७६ वैशाख २८ गते लहना वाःपौया बुदिंया लसताय् यँे महानगरपालिकाया प्रमुख विद्यासुन्दर शाक्यं सिरपाः लःल्हानादिल । गोरखापत्रय् मदिक्क ज्या यानाः उत्कृष्ट पत्रकारया कथं वि.सं.२०७९ सालय् नेपाली सेनाया मुख्यालय् जूगु १२२ क्वःगु गोरखापत्र दिवसय् हंगु नं खः। थीथी फुक्क संघसंस्थापाखें हनिइगु, सिरपाः लःल्हायेगु, सुभाय् देछायेगु, मतिनाया चिं बिइगु ईलं ल्वःगु जुइ व उकिया बिस्कं महत्व व औचित्य दु । स्वांमाः हनेगु बांला । स्वांमाः दुने नं मु स्वां दुसा अतिकं ग्यसु लाइ । नांकथं हनालिसें, पत्रकारिताया नं मू खँयात दुग्यंक न्ह्यथना सिरपाः लःल्हायेगु दां बियाः हनेगु जक मखु, उकिया व्यक्तित्वयात अझं पाय्छि नक्सां धिसिलाक्क न्ह्यःने न्ह्यायेत ताःलायेमा धकाः सुवाः बिइगु नं खः ।
खय्त ला च्वकिं म्हूतु नं धायेफु, जिं गुलिं नं थीथी विचाः, वर्ग, जाति, संघसंस्थायात गोरखापत्र, गोरखापत्र अनलाइन, रेडियो नेपाल, रेडियो मिर्मिरे व मेमेगु सञ्चार माध्यमं थाय् बियाः, मू वंगु ई कयाः, उकिया छुं नं ल्याःचाः मदु । कायेगु व बिइगु कालबिल जक जुल तर इतिहास साक्षी दु, सकलया छन्हू ई वइतिनि धाःथें पत्रकारिता, व्यवसायिकता, हना छक्वलं वयेत थाकुयाच्वंगु इलय् लहना वाःपौ पिहांवल । पिहांवःगु न्हापांगु पतिइ हे आश यायेगु जः थौं झिस्वदँ फुनाः फिंप्यदँ क्यनेत्यंगु दु। नेपालभाषाया पत्रकारिताया इतिहास सछि व नीप्यदँ थ्यंगु दु । थ्व इलय् आपालं पौ पिहांवयाः इतिहासय् जक नां दनि । तर थौं नेपालभाषाया जक मखु नेपाली व अंग्रेजी पत्रकारिताया इतिहासय् छगू दसूया रुपं ग्यसुलाय्क छगू जक पौ बजारय् दु, व खः लहना वाःपौ । सञ्चार माध्यमय् न्हून्हूगु प्रविधि व माध्यम पिहां वयाच्वंगु इलय् लहना वाःपौ नं वहे कथं न्ह्यायेमाःगु अवस्था वःगु खनेदु । फेसबुक, टिकटक, रील थेंजाःगु सामाजिक सञ्जालया न्हूगु मिडिया सकलया ल्हाःतिइ दुगु अवस्थाय् न्हूगु कथं पलाः छिइमाःगु दु। लिसें कृत्रिम बौद्धिकताया (एआई) यात ईलं ल्वयेक लहना वाःपौपाखें छय्लेत कुतः यायेगु पाय्छि जुइ । लहना वाःपौ थः जक मखु सकल नेपालभाषाया सञ्चारयात नं धिसिलाक्क न्ह्याकेत छम्हः नायःया ल्याखँ झःझः धायेक नाय्सुई यायेत ताःलायेमा । सकल लहनाः वाः पौयात लसहना।
