नेपाःया संसदीय इतिहास स्वयेगु खःसा प्रजातन्त्र स्थापना लिपा २०४८ सालय् जूगु निर्वाचनय् निर्वाचित जुयादीम्ह दमननाथ ढुंगानां सभामुख जुयादीगु खः । वय्कः सभामुख जुयाच्वंगु इलय् संसदया गरिमायात उच्च थासय् थ्यंकेगु ज्या यानादीगु कारणं यानाः वय्कःयात आः तक नं लुमंकेगु ज्या जुयाच्वंगु दु । वय्कलं सदनय् प्रधानमन्त्रीं सम्बोधन याये न्ह्यः विपक्षी दलया नेतातय्त सम्बोधनया निंतिं ई बीगु जक मखुसें सत्तारुढ पार्टीं विपक्षी दलयात सदनय् म्हो ई जक बीमाःगु मागयात तकं अस्वीकार यानादीगु खः । वय्कलं सत्तापक्षया सरकार खःसा प्रतिपक्षीया सदन खः धइगु नजिर वय्कलं स्थापित यानादीगु खः । तर वयां लिपा सभामुख जूपिसं अज्याःगु निष्पक्ष भूमिका म्हितूगु खनेमदु । आः वयाः ला झन वर्तमान सभामुखं प्रतिपक्षीया सःयात न्यने तकं चाहे मजूगु संकेत खनेदुगु दु । 

 

संसद न्ह्यासां निसें विपक्षी दलतय्सं प्रधानमन्त्रीं सदनय् लिसः बीमाः धकाः माग यानाच्वंगु खः । तर सभामुख अर्यालं विपक्षी दलतय्गु अज्याःगु मागयात वेवास्ता यायेगु ज्या यानाच्वंगु दु । गुकिया लिच्वः कथं तक्वः हे संसद स्थगित यायेमाःगु अवस्था वल । 

सदनय् सरकारयात न्यंगु न्ह्यसःया लिसः बीगु दायित्व सरकारया खः । अले अज्याःगु न्ह्यसःया लिसः बीगु निंतिं सभामुखं सरकार प्रमुख वा सम्बन्धित मन्त्रीतय्त रुलिङ यायेगु वा निर्देशन बीमाःगु खः । तर सभामुख अर्यालं विपक्षीतय् मागयात वेवास्ता यानाः सदन न्ह्याकेगु ज्या निरन्तर यानाच्वन । थ्व धइगु सभामखु थःगु पार्टी प्रति प्रतिबद्ध दु धइगु संकेत खः । निष्पक्ष जुइमाःम्ह सभामुख थुकथं पार्टीया निर्देशन वा पार्टी पक्षय् वनेगु खःसा विपक्षीया भूमिकायात कयाः हे न्ह्यसः ब्वलनेफु । कि विपक्षी धइगु संसदय् छाय् माःगु ? सुविधाजनक बहुमत दुगु पार्टीयात सभामुखं थुकथं समर्थन यायेमाःगु आवश्यकता छाय् जुयाच्वन धइगु मेगु न्ह्यसः नं थन ब्वलनाच्वंगु दु । सभामुखया ज्या सदन न्ह्याकेगु जक मखु उकियात सन्तुलित रुपं न्ह्यःने यंकेगु दायित्व नं खः । अले सभामुख हे जब पार्टी प्रति नतमस्तक जुइ थुकिं सभामुखया भूमिकायात कयाः न्ह्यसः ब्वलनीगु स्वभाविक खः । 

 

संसदीय परम्परा कथं सरकारं याःगु हरेक ज्याया निगरानी संसदं यानाच्वनी । यदि सरकारं गलत ज्या यात धाःसा उकियात खबरदारी यायेगु ज्या विपक्षी दलतय्गु खः । उकिया निंतिं सभामुख थाय् बीमाःगु खः । तर थन सभामुखं हे विपक्षी दलया संसदय् थःगु खँ तयेदइगु अधिकार वन्चित यायेत स्वयाच्वंगु धइगु तसकं हे खेदजनक खँ खः । सभामुखं जब थःगु दायित्व पूवंकी मखु अज्याःगु इलय् सरकार गलत लँपुइ वन धाःसा उकिया जिम्मेवारी सभामुखया जुइ धइगु खँय् सभामुख सचेत जुइमाःगु खः । तर वर्तमान सभामुख थःगु भूमिकां सचेत जुयाच्वंगु खनेमदु । अझ सभामुखं संसदया कार्यविधि वा नियमावलीयात तकं गलत रुपं व्याख्या यायेगु गुगु ज्या जुयाच्वंगु दु । थुकिं संसदीय इतिहासयात कलंकित याइगु पाखे सभामुख अर्यालं ध्यान बीमाःगु खः । तर बियाच्वंगु मदु । 

 

संसदय् सरकारयात कयाः ब्वलंगु थीथी न्ह्यसःया लिसः बीकेगु दायित्व सभामुखया खः । तर सभामुख अर्यालं अज्याःगु भूमिका म्हिताच्वंगु मदु । अझ संसदय् सांसदतय्सं प्रधानमन्त्रीयात न्यनेगु न्ह्यसः थ्व थ्व खः धकाः सरकारयात बीगु दायित्व तकं सभामुखया खः । तर सभामुख अर्यालं स्वन्हु न्ह्यः सांसदतय्सं न्यनीगु न्ह्यसः कायेमाःगु प्रचलन मदु धकाः संसदया सामान्य नियमयात तकं अस्वीकार यायेगु ज्या याःगु दु । थ्व धइगु सभामुख संसद प्रति मखु सरकारप्रति अप्वः उत्तरदायी जूगु खँया प्रमाण खः । सामान्यतया प्रधानमन्त्रीयात थ्व थ्व खँय् न्ह्यसः न्यनेगु धकाः सांसदतय्सं सभामुखयात जानकारी याकीगु खः । वयां लिपा सांसदया न्ह्यसःया बारे सरकारयात जानकारी बीगु दायित्व सभामुखया खः । तर थन ला सभामुखं अखतं स्वन्हु न्ह्यः न्ह्यसः न्यनेमाःगु आवश्यकता मदु धकाः गुगु धाःगु दु थ्व धइगु सभामुख थःगु भूमिका छु खः धइगु खँय् तकं अलमल जुयाच्वंगुया छुमाः खः । 

 

अथे ला संसदय् न्यंगु न्ह्यसःया लिसः बीगु निंतिं प्रधानमन्त्री बालेन साहं गुकथं वल थ्व खँय् नं सभामुखं ध्यान बीमाःगु खः । प्रधानमन्त्री साह संसदय् वःगु दृष्य स्वयेगु खःसा संसदयात सम्बोधन यायेत वःगु मखु । गुगुं छगू संस्थां ग्वसाः ग्वःगु ज्याझ्वलय् सम्बोधन यायेत वम्ह थें च्वं । सरकार प्रमुख जुइधुंकाः म्हो जक जूसां संसदया गरिमा व मान्यतायात सरकार प्रमुखं थुइकेमाःगु खः । तर सरकार प्रमुख तकं संसदया गरिमायात कायम यायेत स्वयाच्वंगु मदु । थुकिं छुं खँ स्पष्ट याः धाःसा वर्तमान संसदय् विपक्षी दलया भूमिकायात नत सरकारं स्वीकार यानाच्वंगु दु नत सभामुखं स्वीकार यानाच्वंगु दु । निगू तिहाइ बहुमतया घमण्ड सरकारयाके नं दु अले सभामुख अर्यालयाके नं दु । समग्र रुपं स्वयेगु खःसा सरकारया लिसे सभामुख नं देय् व संसदप्रति उत्तरदायी जुयाच्वंगु मदु धइगु खँ स्पष्ट जुजुं वनाच्वंगु दुु ।

यदि नेपाःया संसदीय अभ्यास थुकथं हे न्ह्याइगु खःसा कालान्तरय् वनाः दुर्घटना जुइफइगु खँय् सरकार व सभामुखं ध्यान बीमाः । सत्ता न्ह्याबलें छगू हे पार्टीया जुयाच्वनी धइगु जुइ मखु । थ्व खँ नेपाःया राजनीतिक इतिहासं ताः इलंनिसें क्यनाच्वंगु दु । अथेजुयाः आःया अवस्थाय् सभामुखं थः पार्टीया जक सभामुख खः कि दमननाथ ढुंगानां थें संसदया हे सभामुख खः धइगु प्रमाणित यायेगु ज्या ल्यँ दनि । यदि इलय् सचेत जुयाः थःगु भूमिका व दायित्व प्रति सभामखु सचेत मजुइगु खःसा इतिहासय् कलंकित सभामुख कथं दर्ता जुइ ।