नेपाल–भारत सीमा विवाद तसकं संवेदनशील विषय खः। छाय् धाःसा थुगु विषय नेपाःया सार्वभौमिकता, राष्ट्रिय स्वाभिमान व भौगोलिक अखण्डता नाप तप्यकं स्वापू दु । विशेष यानाः लिम्पियाधुरा, लिपुलेक व कालापानीइ ताः ईनिसे विवाद जुयाच्वंगुलि थुकियात तसकं संवेदनशील विषय कथं कायेमाः। थुगु विषययात राजनीतिक स्वार्थ कथं कायेमज्यु । थुगु विषययात राष्ट्रयागु आधिकारिक धारणा स्पष्ट, तथ्यपरक व राष्ट्रिय हित अनुकूल जुइमाः।

तर प्रधानमन्त्री वालेन्द्र साहं छुं न्हि न्ह्यः प्रतिनिधिसभाय् न्ववायेवं न्हूगु विवाद ब्वलंगु दु। प्रधानमन्त्रीं संसदय् ‘भारतं नेपाःया भूमि मिचे यागु जक मखु, नेपालं न भारतया जग्गा मिचे याःगु दु’ धइगु न्ववायेवं राजनीतिक ख्यलय्, कूटनीतिज्ञ नाप सीमा विज्ञतय्गु दथुइ व्यापक टिप्पणी व बहस जूगु दु। अझ संसद् थेंजाःगु सार्वभौम संस्थाय् न्ववायेगु धइगु सामान्य खँ मखु, राजनीतिक टिप्पणी स्वयां तसकं गम्भीर बिषय खः। सीमा विज्ञतय्सं नेपालं भारतीय भूमि अतिक्रमण आःतक जूगु मदु धकाः स्पष्ट कथं धायेधुंकूगु दु। थज्याःगु इलय् प्रधानमन्त्री साहं सुयात लय्तायेकेत धाःगु जुइ धइगु अनुमान जुयाच्वंगु दु। थुकिया तथ्यगत आधारय् आः मालेगु विषय जुइमाः।

प्रधानमन्त्रीं थः प्रधानमन्त्री जुइ धुंकाः जक सिउगु धकाः धाःगु खँयात कयाः सम्बन्धित निकायं माक्व अध्ययन, अनुसन्धान व तथ्यगत जानकारी उपलब्ध याकेमाःगु आवश्यकता ब्वलंगु दु। राष्ट्रिय महत्वया विषय सरकार प्रमुखं सार्वजनिक थासय् न्ववाये न्ह्यः थुकियात कया तथ्यगत आधार व सम्भावित कूटनीतिक प्रभावबारे गम्भीर जुइमाःगु खः। सीमाया खँय् निगू देय् नागरिकतय्स परम्परागत कथं थवं थवय् मेपिनिगु भूमि छ्यलाच्वंगु वयाच्वंगु खः धइगु खँ सिइकेमाः। भोगाधिकार व भूमि अतिक्रमण धइगु बिस्कं बिस्कं विषय खः। सीमाय् च्वपिंस बुँ ज्या यायेत छ्यला च्वंगुयात भूमि अतिक्रमण कथं कायेगु धइगु तथ्यगत व प्राविधिक कथं पाय्छि मखु।

थुकिं यानाः प्रधानमन्त्रीया खँ भ्रम ब्वलंगु दु। अय्न सरकारं लिम्पियाधुरा, लिपुलेक व कालापानी नेपाःया भूमि जूगु अडान कासें भारत, चीन व बेलायतयात कूटनीतिक कुतः न्ह्याकेगु खँ ल्ह्वंगु दु। विशेषतः सुगौली सन्धिनाप सम्बन्धित ऐतिहासिक प्रमाण व नक्साया आधारय् नेपाःया दाबी दु। तर थज्याःगु कुतःया निंतिं एकीकृत राष्ट्रिय धारणा दयेकेमाः। सरकारपाखे भ्रमपूर्ण अभिव्यक्ति, परस्पर ल्वाइगु खँ नेपालं कूटनीतिक कुतःयात कमजोर याइ। धायेग खःसा सीमा विवाद समाधान भावनात्मक नारा स्वयां नं इतिहास, प्रमाण, नक्सा, अन्तर्राष्ट्रिय कानुन व कूटनीतिक खँल्हाबल्हापाखे जक सम्भव जुइ। थुकिया निंतिं सरकार, राजनीतिक दल, विज्ञ समुदाय व कूटनीतिक संयन्त्र दथुइ मंकाः समझदारी जुइमाः।

राष्ट्रिय हितनाप स्वाःगु विषय असावधानीपूर्ण धापूतिं म्वाःमदुगु विवाद वइ, अन्तर्राष्ट्रिय स्तर तक नेपाःया दाबीे विश्वसनीयताय् लिच्वः लायेफु।