‘सु–कि’ या उत्तराधिकारी सु ?
सहयोग रंजित | चिल्लागा द्धादशी ११४६, चैत्र २ सोमवाः
‘आः पत्रिका (नेपालभाषाय्) पिकाइपिं मनू हे मदु’, वंगु बुधवाः नेपालभाषा मंकाः खलःया छेँय् ब्वति काःपिं थवंथवय् खँल्हाबल्हा यानाच्वंगु खः । उमिगु न्ह्यःने सुरेश किरण मानन्धरया शव तयातःगु दु। सुरेश किरण मदयेवं नेपालभाषा पत्रकारिता क्षेत्र हे धरमर जूगु अन जुयाच्वंगु सहलहया झ्वलय् खनेदु।
लिसे अन मेपिं व्यक्तित्व नं दु। नेपाली साहित्य च्वइम्ह छम्हेस्यां जितः धाल, वय्कः (सुरेश किरण) नेपालभाषाय् गुलि पोख्त जुयादी। वय्कः नेपाली साहित्यय् नं उलि हे दक्ष दुम्ह खः। वय्कलं च्वइगु कविता व व्यंग्य तसकं धिसिलाः। नेपालं छम्ह बांलाम्ह साहित्यकार तंकेमाल।
उगु शोकसभाय् आपास्यां सुरेश किरणयात छम्हं भिंम्ह व न्ह्याबलें न्हिलाच्वनिम्ह पात्रया रुपय् लुमंकाच्वन । श्रद्धाञ्जली प्वंकः वःपिनिगु फुकसिया धयाथें मिखाय् ख्वबि दु । ख्वबि पिकाये मफयाच्वंपिनिगु मन दुनें निसें दुःखित खनेदु।
पत्रकार, साहित्यकार, अनुवादक, व्यंग्यकार, भाषासेवी सुरेश किरण अप्वसिया पासा खः । उमेरं सुरेश लिसे पासा क्वःछीमखु । नकतिनिया ल्याय्म्ह पुस्ता निसें वैश वनेधुंकूपिं नं पासा दु। फुकसिया पासा वहे सुरशे किरणया निंतिं आः श्रद्धाञ्जलीया शब्द च्वयेमालीगु अवस्थाय् आपालं खँ नुगलय् बुयाच्वनी, सुरेशं त्वःतावंगु अल्याख संकल्पत ?
सुरेश २०४६ सालय् विश्वभूमिइ ज्या यानाच्वंगु खः । नेपालभाषाय् पिहां वइगु उगु पत्रिकाय् सुरेश किरण मानन्धरया व्यंग्य सु–किया नामं छापे जुइगु । वयां न्ह्यः व लिपा नं सुरेशं नेपाली व नेपालभाषा पत्रिकाय् ज्यायात । नेपालभाषा, नेपाली व अंग्रेजीइ दख्खल जुयाः पत्रकारिता, साहित्य व व्यंग्यया लिसेलिसे मातृभाषाया सेवाय् खटे जूम्ह सुरेश किरण ल्याय्म्ह वैशय् सम्पादक जूगु खः । भाषा आयोगया दुजः जुइ स्वयां न्ह्यः सुरेशं नेपालभाषा टाइम्सया कमान्ड कःघाना वयाच्वंगु खः । वहे सु–किया महाप्रस्थानं आः नेपालभाषा पत्रिका, नेवाः संस्कृति व पहिचानया आन्दोलनयात हाकनं बहसय् हःगु दु ।
आः सुनां कःघाइगु खः नेपालभाषा पत्रकारितया जग ? सुनां धाइ नेपाल मण्डलया राजनीतिक आर्थिक भाष्य ? सुनां च्वइ नेवाः समुदाययात जूगु प्रहारय् धिसिलाःगु व्यंग्य ? सुनां च्वइ पहिचानया कवित ? गुम्हेस्यां च्वइ येँ तनावंगु बाखँ ? सुनां ? थज्याःगु आपालं न्ह्यःसः तनेफु ।
व लिसः सहज रुपं लिसः वइ मखु । जिं नेपार्ली पत्रकारिता यानाबलय् व नेपालभाषाय् पत्रकारिता यानाच्वंपिं लिसे सम्बन्ध स्वानायंकाच्वनागु इलय् खनेदुगु परिदृष्यं थथे हे धाइ ।
आः नं नेपालभाषाय् पत्रकारिता व साहित्य च्वइपिं आपालं दु । अझ नेपालभाषा पत्रकारिताया विधा च्वयेगु डिजिटल हे जुइ धुंकल । तर, व केवल भाषा जगेर्ना व सुचं प्रवाहय् जक लिकुंगु खनेदु । अज्याःगु फुक्कं कुतः प्रशंसनीय दु तर उकिं प्रत्यक्ष रुपयु स्वनिगः व नेवाः बाहुल्य क्षेत्रया स्थानीय वास्तविकताय् लिच्वः लाके फयाच्वंगु मदु । छाय्धाःसा उगु कर्मय् नेवाः भूमिया अर्थ राजनीतिया सुवास म्हो जक वयाच्वंगु दु ।
सुरेश किरण मानन्धरया च्वसु, व्यंग्य व कविताय् वइ नेपालमण्डलया अर्थ–राजनीति परिस्थितिया झलक । वय्कः मदयेवं जिं वय्कलं च्वयादीगु च्वसुया दुवाला । वय्कःया बारे मेपिसं च्वःगु संस्मरणत ब्वना । थ्व फुक्कं विषयस जितः न्यनाच्वंगु न्ह्यसः खः – आः सु–किु या उत्ताराधिकारी सु ?
पत्रकारिताय् छगू धापू दु ः छकः सम्पादक जुइधुंकाः व न्ह्याबलें सम्पादक जुयाच्वनी ला !
सुरेश किरण ला सम्पादकया नं सम्पादक खः । वया लिसे ज्या याःपिं आपालं थौंकन्हय् थीथी मिडियाय् गुम्हं सम्पादक दुसा गुम्ह च्वयेगु कर्मय् । वहे सुरेश उपिं सम्पादक पासापिं व नेपाली भाषाया सम्पादक व पत्रकारतय्सं स्वनिगाःयात वास्तविक रुपय् थुइके मफुगु खँ धायेगु याः । उकेरा अनलाइन लिसेया संवादय् ला वय्कलं खुले जुयाः येँ केन्द्रित सम्पादकतय्सं
स्वनिगःया संस्कृति थुइके मफुगु धासें दुग्यंगु बिचाः प्वंकादीगु खः । भूगोल व संस्कृति मथुइकं रिपोर्टिङ याये फइमखु धइगु वय्कःया आशय खः । पत्रकारतय्सं रिपोर्टिङ यायेबलय् सांस्कृतिक भावना तकं ध्यान बीमाःगु खँ वय्कलं धयादी ।
आःया डिजिटल प्रविधिया युगय् भाषाया निंतिं जीवनया फुक्कं सुखभोग त्याग यानाः समर्पण याये धकाः वइपिं युवापुस्ता म्हो हे जक दइ । अझ, नेपालभाषा पत्रकारिता, साहित्य वा अनुवादय् थज्याःपिं युवा लुइके हे थाकुइ धुंकल । थुकिया दथुइ म्हो जक दइपिं युवातय्त हे आः नेवाः समाजं थःगु बाखँ तर्क सहित धायेत तयार यायेमाःगु दु ।
समाज थौंकन्हय् तर्क लिसे ग्यानाच्वंगु दु । व, नेवाः समाज ला झन तर्कं लिचिलेत स्वयाच्वंगु दु । थ्व वंगु प्रतिनिधिसभा निर्वाचनं नं प्रष्ट हे खनेदत । व झीगु समाज दुनेया परम्परा लिसे जुइमा वा हिउपाःया माग जुइमाः । थज्याःगु विषययात ल्ह्वनेत सुरेश किरणया ल्हाः मखाः । वय्कलं निर्भिक रुपय् समाजं यायेमाःगु हिउपाः व फ्वनेमाःगु अधिकारया बारेय् खुले जुयाः च्वयादी । वय्कःया च्वसुइ भावी पुस्ताया निंतिं ज्ञां जक मखु सन्देश नं दु ।
वंगु असारय् वय्कलं स्वनिगलं तनावंगु नेवाः संस्कृतिबारे कान्तिपुरय् च्वसु च्वःगु खः । च्वसुया सुरुवात हे वय्कलं ईया हिउपाः व प्रविधिया विकासलिसे समाजं तंकाच्वंगु पुलांगु मौलिकतायात कयाः चर्चा यानादीगु खः ।
’ई तनीगु वस्तु मखु । तर ई क्यनीगु पुलांगु घडी तनेधुंकूगु दु । खास यानाः नाडी घडी । आः झीसं न्ह्यायेगु नाडी घडीइ इलय्–ब्यलय् ब्याट्री हिलेमाः । पुलांगु घडीइ अथे ब्याट्री हिलाच्वनेम्वाः । छाय्धाःसा उकी ब्याट्री हे दइ मखु । बरु न्हिं छक्वः दम बीमाः । दम बीगु स्वीच घडी हे स्वानाच्वंगु दइ । छक्वः दम बीधुंकाः २४ घण्टा मज्जां चले जुइ । आः उकथं दम बीमाःगु घडी तनेधुंकल । (२०८२ असार ७ गते कान्तिपुर कोसेलीइ पिहां वःगु च्वसुया न्ह्यःनेया ब्व)
थन ई तनीगु वस्तु मखु, तर ई क्यनीगु घडी तन धकाः सुरेश किरणं च्वयेगु हे थवं हे छगू व्यंग्यया स्वपरुप खः । झीके आः ई ला दु । तर उकियात स्वयेगु व थुइकेगु झीगु मौलिक शैली तनेधुंकल धकाः धायेत्यंगु खः ।
उकथं हे घडीइ दम बीगु उगु ईया अनुशासन व संस्कारया प्रतिक खः । उगु हे दमं घडी न्हिछि चलेजुइगु खः । वयां लिपा ब्याट्री हिलेमाःगु वल । थौंकन्हय् झीसं ब्याट्री चार्ज यानाः घडी न्ह्यायेगु यानाच्वना । ई झीगु न्ह्यःने ब्वाँय् वनाच्वंगु दु व झी रेडिमेड वस्तु मालेगुली अर्थपूर्ण प्रक्रियां तापानाः वनाच्वनागु दु ।
सायद स्वनिगःयात वहे दम बियाच्वंगु शहरं ब्याट्रीं चले जुइगु शहरय् रुपान्तरण जुइधुंकूगु प्रतिकया रुपय् न्ह्यब्वयेत सुरेश किरणं उगु च्वसु च्वयादीगु थें च्वं । गन शहरया पुलांगु भौतिक वस्तु लिसे स्वाःगु संवेग व पुलांगु लुमन्ति नं तना वनाच्वंगु दु । थीथी संस्कार व जात्राय् बाजा थाइ, ल्याय्म्ह ल्यासेपिं नं वइ । तर बाजंया बाखँ बारे उमिसं सि हे मसिउ । समुदाययात कयाः जुयाच्वंगु राजनीतिइ उमिगु चिउताः मदु । फुक्कं मस्त दु, डुम स्क्रोलिङुय् ।
नेपालभाषा पत्रकारिता, अर्थ राजनीति, संस्कृतियात नं सुरेश किरणं च्वसु च्वयाः दम बियाच्वंगु खः । साहित्य व अनुवाद नं वहे कथं न्ह्यानाच्वंगु खः । सुनां नं स्वनिगः वा नेवाः समुदायबारे छुं थुइके मालधाःसा वा न्यनेमाल धाःसा न्हापाम्ह स्रोत वय्कः खः । वहे सुरेश किरण अथे धइगु सु–किं पत्रकारिता व सांस्कृतिक क्षेत्रय् बियाच्वंगु दम आकाझाकां बन्द जूगुलिं थ्व क्षेत्रय् ब्याट्री हिला च्वनेमाःगु अवस्था मवइ धकाः धायेफइ मखु । अथेजुयाः नेपालभाषा व नेवाः संस्कृतियात दम बियाच्वनेत आः सुरेश किरणया उत्तराधिकारी मालेगु ई वःगु दु।
