मातृभाषा पत्रकारिताया मार्गनिर्देशक खः सुरेशकिरण
नृपेन्द्रलाल श्रेष्ठ | चौलाथ्व त्रयोदशी ११४६, चैत्र १७ मंगलवाः
नेवाः साहित्य, नेवाः गतिविधिया ल्याखं जक मखु नेवाः संचार ख्यलय् नं गबलें ल्वःमंके मफैम्ह ब्यक्तित्व खः सुरेश किरण मानन्धर । खय् भाय्या पत्रारिता नाप नापं थीथी आदिवासी जनजाति व उत्पीडित समुदायया भाषाया पत्राकारिता ख्यलय् नं उलि हे म्हस्यूम्ह खः मानन्धर खः । नेपाःया आदिवासी जनजाति नापं उत्पीडित समुदायया भासं पिहां वयाच्वंगु छगू जक न्हिपौ ‘नेपालभाषा टाइम्स’ न्हिपौ, न्हापा ‘सन्ध्या टाइम्ह’ न्हिपौ खः । उगु पत्रिकार सम्पादक जूगु ल्याखं नं मेमेगु भाषाया पत्रकारिता यानाच्वंपिसं नं म्हस्यूम्ह खः सुरेश किरण मानन्धर । नेपालभाषा पत्रकारिताया खँ ल्हायेबलय् ला झन सुरेश किरण मानन्धरया नां मकासे नेपालभाषा पत्रिकारित ख्यःया बारे छुं खँ पूवनी मखु ।
नेपालभाषाया न्हिपौ ‘बिश्वभूमि’ निसें ‘सन्ध्या टाइम्स’ न्हिपौ, ‘नेपालभाषा टाइम्स’ न्हिपौ, ‘गोरखापत्र’ न्हिपौया ‘नयाँ नेपाल’ पेज (नेपालभाषां पिदनीगु) स्वनिगः पिने पिहांवःगु हैटौडा वाःपौ लिसे अमेरिका लगायत थीथी देशय् दुपिं नेवाःतय्सं पिथनिगु लुमन्ति पतिइ नं बिशेष योगदान यानादीम्ह खः सुरेश किरण मानन्धर ।
छापा पत्रकारिता, रेडियो पत्रकारिता, टेलिभिजन पत्रकारितानिसें अनलाइन पत्रकारिता यानाच्वंपिं नेवाः पत्रकारपिसं छुं नं कथंया खँ न्यनेमाल धाःसा बाय् नेवाः पत्रकार धकाः न्ह्यःने तयेमाल धायेवं सुरेश किरण मानन्धरयात हे लुमंकाः वयाच्वंगु दु । उकिं धायेफइ कि नेवाः संचार ख्ययलय् शसक्त पत्रकार कथं म्हसिउम्ह खः सुरेशकिरण मानन्धर ।
वय्कलं देय्न्यंकंया नेवाः पत्रकारतय्गु मंकाःगु राष्ट्रिय संगठन नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबू नीस्वनेगु इलंनिसें हे सल्लाहकारया भूमिका म्हिता वयाच्वनादीगु खः । नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबूया सवालयात कयाः सुनां नं नकारात्मक खँ हल धाःसा उकियात प्रतिकार यायेत लिचिलेगु ज्या मयाइम्ह खः सुरेश किरण मानन्धर । थुकिं नं स्पष्ट जू कि नेवाः पत्रकारतय्त संगठित यायेगु नापं नेवाः पत्रकारपिनिगु हक अधिकारया निंतिं भूमिका म्हिता वयाच्वनादीम्ह मानन्धर हे खः धकाः । पत्रकार दबूया न्हापागु राष्ट्रिय भेला जूगुलि वय्कलं नेवाः पत्रकारपि संगठित जुया न्ह्याःवनेमाः धकाः धयादीगु थौं नं लुमंनि । पत्रकार दबू न्ह्यागु न ज्याझ्वलय् ब्बति कायेगु नापं माःगु सल्लाह सुझाव बियादी वय्कलं । उकिं नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबूपाखें वय्कःया योदानयात ल्वःमके फइमखु।
नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबूया ग्वसालय् न्हापागु मातृभाषा पत्रकारिता सम्मेलन जिगु संयोजकय् २०७५ सालय् नेपाल आदिवासी जनजाती पत्रकार महासंघया ग्वाहालि येँया पर्यटन बोर्डय् जूगु खः। उगु ज्याझ्वलय् २६ गू आदिवासी जनजाति मातृभाषाया पत्रकारपिनिगु ब्वति दुगु खःसा अबले वय्कः मानन्धरं मातृभाषा पत्रकारितायात कयाः कार्यपत्र न्ह्यब्बयादीगु खः । उगु ज्याझ्वः पाखे हे नेपालय् दकलय् न्हापांम्ह मातृभाषाया पत्रकार धर्मादित्य धर्माचार्य खः धइगु प्रमाणित यायेगु ज्या जूगु खः । अथेहे बिस २०७५ सालय् निक्वःगु न्हापांगु मातृभाषा पत्रकारिता सम्मेलन येँया भिभा बैक्वटय् जुगु खः । अबलय् नं वयकलं मातृभाषा पत्रकारिता कयाः छगू कार्यपत्र न्ह्यब्बयादीगु खः। उकिं मातृभाषा पत्रकारितया सवालय् स्पष्ट दृष्टिकोण तयादीम्ह नापं पत्रकारिता ख्यलय् भाषिक समवेशीतायात कया बिचाः तयादीम्ह मातृभाषा पत्रकार सुरेश किरण मानन्धर खः धकाः सकलसिनं थुइकूगु खः।
जि नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबूया नायः जुयागु इलय् वरिष्ठ पत्रकार सुरेश किरणं जितः न्यनादिल कि ‘पत्रकार दबू न्ह्याकेगु छु योजना दु ?’ धकाः । उगु इलय् जिं मातृभाषा पत्रकारितायात कयाः छगू अन्तर्राष्ट्रिय सम्मलेन यायेगु योजना दु धकाः लिसः बिया । अले हाकनं वय्कलं धर्मादित्य धर्माचार्यं बुद्ध धर्म पत्रिका प्रकाशन याःगु सच्छिदँ दुगु लसताय् धाःसा अझ बालाइ धकाः सुझाव नं बियादीगु खः । वय्कःया हे सल्लाह सुझाव व ग्वाहालिं नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबुपाखें निक्वः तक अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा पत्रकारिता सम्मलेन यायेत ताःलाःगु खः।
नेवाः पत्रकार पत्रकारपिनिगु न्हापांगु राष्ट्रिय भेला २०६९ माघ निसे वंगु २०८२ मंसिर १९ व २० गते धादिङ्गया जिवनपुरय् जूगु नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबूया न्याक्वःगु पुर्ण बैठकय् तकं वय्कःया सक्रिय ब्बति दुगु खः । वय्कलं गुगु कथं खँ तयादी, सुझाव बियादी धकाः हरेक ज्याझ्वलय् वय्कः सुरेश किरणया खँ न्यनेत पत्रकार दबूया ज्यासना पुचः वा मेमेपिं दुजःपिं जक मखु अन ब्वति कयादीपिं मेमेपिं नापं स्वयं मेमेपिं सल्लाहकारपिंसं तकं पिया च्वनीगु खः । उकिं नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबूपाखें सकलसिगु साझा ब्यक्तित्व माले मालेवं व पत्रकार दबूया बारे सुयात नं कन्फ्यूज जुल धाःसा थुइकेगु निंतिं नं जिमिसं सुरेश किरण मानन्धरयात हे लुमंकाः न्ह्यःने तयेगु याना वयाच्वनागु खः ।
नेवाः पत्रकार राष्ट्रि दबू नापं थीथी खलः पुचःतपाखें तकं पत्रकारिता ख्यलय् ज्वःमदुगु योगदान यानादीगुलिं वय्कः सुरेश किरण मानन्धरयात थीथी सिरपाःनिसें हना ज्याझ्वः याये धुंकूगु दु । वय्कः सुरेश किरण मानन्धरलिसे सहलह जूगु कथं नेपालभाषा पत्रकारिता सच्छि दँयागु सफू पिथनेगु म्हगसः पूवंगु मदुनि । वय्कलं नेपालभाषाया पत्रपत्रिका, अनालाइन, रेडियो नाप टेलिभिजनया इतिहास पिकाये माःगु धकाः धयादीगु खः । सफू तयारी यायेगु निंतिं थःम्ह कुतः याये धकाः धयादीगु खः । थ्व खँ पूवंगु मदुनि । वरिष्ठ पत्रकार सुरेश किरण मानन्धर वंगु फागुन २५ गते आकाझाका मदुगु खवर वःगुलिं अज्वःगु महत्वपूर्णगु ज्या पूवंगु मदुनि । वय्कः मदुगुलिं नेवाः पत्रकारपिं नापनापं सकल मातृभाषा पत्रकारिता यानादीपिसं तकं तसकं दुःख तायेकूगु दु । वय्कः मातृभाषा पत्रकारितया मार्ग निर्देशक मखु धकाः सुं नं मातृभाषा पत्रकारिता यानाच्वंपिसं धायेफइगु अवस्था मदु।
वय्कलं मातृभाषा पत्रकारितायात कयाः भाषा आयोग व आम संचार बिभाग नाप सहकार्य याना न्ह्याःवनेमाः धका सुझाव बियादीगु खः। वय्कःया सुझावयात पूवंकेगु निंतिं सकल नेवाः पत्रकार, मातृभाषाया पत्रकार नापं भाषा आयोग व आम संचार विभागयापिं जानाः वनेमाःगु अवस्था दु।
निक्वःगु अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा पत्रकारिता सम्मलेन यायेत्यनागु दु उकिया निंतिं छगू नारा बीमाली धकाः वय्कःयात नाराया बारे बिचाः यानादिसं धकाः जिं इनाप यानागु खः । वय्कलं बीगु नारा ज्वनाः हे मातृभाषा संरक्षणया निंतिं पत्रकारिता धइगु नारा बियावंगु २०८२ जेष्ठ ३० व ३१ निन्हुयकं निक्वःगु अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा पत्रकारिता सम्मलेन पत्रकार दबू नं यायेत ताःलाःगु खः । मातृभाषा नं पत्रकारितापाखे संरक्षण यायेगु धइगु वय्कःया बिचारं हे उगु नारा बियागु खः। न्हापा साहित्यपाखे जक मातृभाषाया बहस जुयाच्वंगुलिइ झी पत्रकारतय्स नं मातृभाषा संरक्षण यायेगुलि पलाः न्ह्याकेमाः धकाः वय्कलं धयादीगु थौं नं लुमसे वः।
वय्कलं बिस २०४६ सालया जनआन्दोलनय् “बिश्वभूमि न्हिपौ” पत्रिकाय् ज्या याःगु इलय्या अनुभव कथं छगू शोधपत्र तयार जूगुयात सफू कथं प्रकाशन यायेगु खःला धकाः जिमित न्यःगु खः । निक्वःगु मातृभाषा पत्रकारिता सम्मेलन यायेत वय्कःया ज्याकुथि भाषा आयोगय् जि व पत्रकार दबूया वरिष्ठ न्वकु सुनील महर्जन नापं वनागु इलय् छु छु ज्याझ्वः तःसा जिइ धकाः न्यनागु इलय् वय्कलं त्रिभुवन बिश्वबिद्यालय्, मानबिकी तथा सामाजिक शास्त्र संकायअन्तर्गत नेपालभाषा स्नातकोत्तर तगिं निगूगु दँ, झिगूगु पत्रया ऐच्छिक पाठ्य परिपूर्ति यायेत तयार यागु शोधपत्रयात छगू सफू कथं पिकायेगु खः धका जितः न्यंगु खः । वहे शोधपत्र उगु ज्याझ्वलय् पुलांम्ह सभामुख देवराज घिमिरेया मूपाहाँसुइ वय्कलं यानादीगु शोधपत्र “२०४६ साल जनआन्दोलनय् बिश्वभूमि न्हिपौया भूमिका” सफू पिथनेगु ज्या नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबूपाखे जूगु खः । सम्भवत वय्कःया दकलय् लिपांगु सफू जुइ।
वय्कलं धयादीगु छगू खँ थौं नं लुमंकाच्वना ‘भाषा पिकास यायेत ब्यवस्था हिला जक नं जुइमखु । झीसं पंचायती ब्यवस्थाय् भाषा दमनयात धकाः आन्दोलन याना, बहुदलीय ब्यवस्थाया निंतिं ल्वाना । वयांलिपा प्रजातन्त्र वल थौं संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र वःगु दु । हलिमय् बांलाःगु धकाः दावी याःगु संविधानसभां जारी याःगु वर्तमान संविधानय् नं मातृभाषा विकासया निंतिं सः थ्वयेके मालाच्वंगु दु भाषाया निंतिं ल्वाय् मालाच्वंगु दु । ब्यवस्था हिलाः जक झीगु भाषायात सरकारं स्वइगु मिखा हिलीमखु’ धयादीगु थौं नं उलि हे सत्य जुयाच्वंगु दु । वय्कलं मातृभाषा पत्रकारितायात कयाः क्यनादीगु लँपुइ पत्रकार दबू न्ह्याबलय् न्ह्याःवनी । मातृभाषा पत्रकारिताया निंति क्यनादीगु वय्कलं मार्ग निर्देशन नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबू न्ह्याबलें लुमकेगु ज्या जुयाच्वनी।
