मानव अधिकार लिसे शान्ति समाजं स्रष्टा सम्मान अभियान अन्तर्गत थुगु दँ २०८१ पाखे ‘स्रष्टा सम्मान सिरपाः’पाखे झींप्यम्हेसित सिरपाः लःल्हाइगु दु।

कात्तिक २८ गते क्वचाःगु ल्यःज्या समितिया बैठकं अथे मनोनयन जूपि पाखे अथे निर्णय याःगु खः।

उगु सिरपाः म्हति नीद्धः नगद ध्यवा याःगु खः। प्राणीशास्त्री वैज्ञानिक प्रा डा मुकेशकुमार चालिसेयात ‘मानबहादुर रावल वातावरण स्रष्टा सम्मान’, संस्कृतया विद्वान् प्रा डा ऋषिराम पोखरेलयात ‘जोगमाया बराल स्रष्टा सौगात’, नेपाल भाषाया अधिकारकर्मी प्रा डा चुन्दा बज्राचार्ययात ‘पवित्रादेवी चौलागाईं मानव अधिकार स्रष्टा सम्मान’, साहित्यकार विवेक ओझायात ‘कृष्णकुमारी दाहाल शान्ति स्रष्टा सम्मान’, लिम्बू भाषाया प्रवर्द्धक लिला हाङ्मा सेलिङ्ग माबोयात ‘चन्द्रकला खनाल अहिंसा स्रष्टा सम्मान’, साहित्यकार बाबा बस्नेतयात ‘भूमिप्रसाद बराल स्रष्टा सौगात’ व बान्तावा भाषाया प्रवर्द्धक पदम राईयात ‘ज्ञानप्रसाद खनाल सहिष्णुता स्रष्टा सम्मान’ सिरपा लःल्हायेगु निर्णय याःगु खः।

अथेहे शान्ति समाजं पुरातत्वविद् प्रकाश दर्नालयात राधादेवी दाहाल ‘सद्भाव स्रष्टा सम्मान’, साहित्यकार विवश पोखरेलयात ‘महाप्रसाद रिजाल लोकतन्त्र स्रष्टा सम्मान’, साहित्यकार सत्यदेवी खड्कायात ‘जनककुमारी रेग्मी स्रष्टा सौगात’, साहित्यकार गोपी सापकोटायात ‘पद्यप्रसाद दाहाल स्रष्टा सौगात’, भोजपुरी साहित्यय् योगदान याःगुलि पुजा बहारयात ‘राधादेवी दाहाल स्रष्टा सौगात’, मैथिली साहित्यय् योगदान याःगुलि विजेता कर्ण (चौधरी) यात ‘श्रीप्रसाद दाहाल स्रष्टा सौगात’ व थारु साहित्यय् योगदान याःगुलि भूमिका थारुयात ‘श्रीनारायण दाहाल स्रष्टा सौगात पुरस्कार’ लःल्हायेगु निर्णय याःगु खः।

न्ह्य्गू प्रदेशं न्ह्य्म्ह हे स्रष्टातय्त सिरपाः लःल्हायेत्यःगु खः। सम्मानित जूपि स्रष्टापि मानव अधिकार, शान्ति, लोकतन्त्र, वातावरण व सामाजिक न्यायया आन्दोलनय् योगदान याःपि नापं नेपाःइा अतिरिक्त नेवाः, संस्कृत, मैथिली, भोजपुरी, थारु, बान्तावा व लिम्बू याना न्ह्यगू भाषाय् विशेष योगदानयापि खः।(रासस)

राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलं जलवायु परिवर्तनया लिच्वःयात संबोधन यायेत याःगु प्रतिबद्धतात पूवंकेत दक्व विकसित देय्तय्त इनाप यानादिगु दु।

राष्ट्रपति पौडेलं गणतन्त्र अजरबैजानया समकक्षी ईल्हाम अलियेभनाप थौं थन जूगु खँल्हाबल्हा जुगु झ्वलय् अथे इनाप यानादिगु खः। “जलवायु ह्यूपाः सम्बन्धी पेरिस सम्झौताय् नेपाःया पूर्ण प्रतिबद्वता दु, हलियकं तातुना स्वयां न्यादँ न्हयः सन् २०४५ तक नेपालं शून्य कार्वन उत्सर्जनया उपलब्धि काइगु आज्जु तःगुलिं झीपिं फुक्क विकसित देय् तय्त जलवायु ह्यूपाःया लिच्वः संबोधन यायेत क्यंगु थःगु प्रतिबद्धतात पूवंकेत इनाप यानाच्वना”, राष्ट्रपति पौडेलया धापू उद्धृत यानाः वय्कःया प्रेस सल्लाहकार किरण पोखरेलं न्ह्यथनादिल।

राष्ट्रपति पौडेलं नेपालं तसकं म्हो जक कार्बन उत्सर्जन याःसां जलवायु ह्यूपाःया तःधंगु लिच्वः फयाच्वंगु धयादिल। वय्कलं च्वापुगुँइ दूगु च्वापु नायावयाच्वंगु, क्वय् च्वंगु तटीय लागाय् मनूतय्त त्वनेगु लःया स्रोत म्ह्वः जुयाः वनाच्वंगु नापं जलवायु ह्यूपाःपाखें जूगु प्राकृतिक विपद्पाखें दँय् दसं तःधंगु जनधनया क्षति जुयाच्वंगु न्ह्यथसें थुगु दँय् नं बेमौसमी वा वयाः नेपालं देयन्यंक जनधनया तःधंगु क्षति फयेमाःगु धकाः कनादिल।“सरकारं दँय् दसं बजेटया तःधंगु ब्वः जलवायुपाखें प्रभावित मनूतय्गु निंतिं खर्च याना च्वनेमाःगु दु”, राष्ट्रपति पौडेलं धयादिल।

गुँ लागाया भू–बनोट नापं भू–परिवेष्ठित अवस्थितिया हुनिं झीपिं दथुइ भौगोलिक समानता जक मखु गुँ लागाया देय्तय्सं फयेमाःगु संरचनागत हाथ्या व लिच्वःत नं बराबर जूगु न्ह्यथनाः वय्कलं धयादिल, “जलवायु ह्यूपाः विश्वया मंकाः विषय खः, गुँ लागाया भू–भाग दूगु झीगु निगुलिं देसं जलवायु ह्यूपाःया बांमलाःगु लिच्वःत फया च्वनेमाःगु दु, नेपालं गुँ लागाया देय्तय्सं फया च्वनेमाःगु विषययात कोपलिसेंया मञ्चतपाखें नं खँ तया वयाच्वंगुलिं थुकी अजरबैजानी सरकारया ऐक्यबद्धताया निंतिं इनाप यानाच्वना।” सन् १९९१ य् स्वतन्त्र जुइधुंकाः अजरबैजानं याःगु बृहत् विकास व आर्थिक ह्यूपाःया राष्ट्रपति पौडेलं च्वछाया दिल। वय्कलं राजनीतिक ह्यूपाःलिपा नेपाः आः आर्थिक विकासया लँय् न्ह्याः वनाः च्वंगु व सरकारया प्राथमिकता दिगो आर्थिक विकास जूगु धयादिल। “आर्थिक ह्यूपाः व विकासबिना झीसं यानागु राजनीतिक उपलब्धि संस्थागत याये फइमखु”, राष्ट्रपति पौडेलं धयादिल।

वय्कलं अजरबैजानया समकक्षी अलियेफया सक्षम नेतृत्वय् जुयाच्वंगु कोप–२९ या पूर्ण सफलताया निंतिं भिंतुना बिसें सम्मेलनं पारित याःगु घोषणापत्रं नेपाल थें जाःगु तसकं म्ह्वः कार्बन उत्सर्जन याइगु तर जलवायु ह्यूपाःया तःधंगु असर फयेमाःगु देय्या हकया संरक्षण याइगु भलसा प्वंकादिल । वय्कलं नेपालय् कृषि, पर्यटन व जलस्रोतया लागाय् लगानीया बांलाःगु सम्भावना दूगु खँय् नं ध्यानाकर्षण यानादिल। थ्व हे कात्तिक २६ गतेनिसें न्ह्याःगु सम्मेलन आः वइगु मङ्सिर ७ गतेतक न्ह्याइ। सम्मेलनय् ब्वति कायेत नेपाःया प्रतिनिधिमण्डलया नेतृत्व यानाः राष्ट्रपति पौडेल कतारया दोहा जुयाः सोमवाः गणतन्त्र अजरबैजानया राजधानी बाकु थ्यंकादीगु खः।

अजरबैजानया समकक्षीलिसे नाप लानाः राष्ट्रपति पौडेल थःगु देशय् लिहाँ वयेगु झ्वलय् थौं बाकुपाखे कतारया दोहा झाइ। राष्ट्रपति पौडेल शुक्रवाः सुथय् येँय् लिहाँ झाइगु ज्याझ्वः दु।(रासस)

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीं पूर्व–पश्चिम राजमार्ग अन्तर्गत नारायणगढ–बुटवल लँ ब्व दयेकेगुली लिबाःगु खँय् याकनं हे खँ क्वःजिइ धका धयादीगु दु।

प्रधानमन्त्री निवास, बालुवाटारय् थौं उगु लँ निर्माणया ज्या रोके जूगु विषयय् सम्बन्धित मन्त्री, मन्त्रालयया अधिकारी, रुपन्देही, नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम), नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) या सांसद, जनप्रतिनिधित लिसेंया सहलहय् प्रधानमन्त्री ओलीं वइगु मङ्सिर दुने ज्या मन्ह्याःसा बाध्यतां ठेक्का त्वःफिकेगु स्वयां मेगु विकल्प मदइगु धकाः धयादिल।

विश्वसनीय कथं ज्या याःसा जिम्मेवारी काःगु निर्माण कम्पनीयात ज्या बिइगु बांलाइ धासें प्रधानमन्त्री ओलीं ज्या यायेगु भाला कयाः २८ दँ निसें आयोजना ‘होल्ड’ यायेगु प्रवृत्तिपाखें बचे जुइमाः धकाः धयादिल।“गुगु भलसा व याकन ज्या यायेगु बिचाः यानागु खः, व जुइ मफुत। उगु थासय् च्वंपिं मनूतय्सं ताःई न्ह्यःनिसें थाकुक कष्टपूर्णरुपमा धूधाः नयाः च्वने मालाच्वंगु दु।

आर्थिक विकासया ज्याखँय् नं लिच्वः लाःगु दु”, प्रधानमन्त्री ओलीं धयादिल, “थ्व विषययात दुग्यंक कयाः सरकारया सम्बन्धित निकायं ज्या यायेमाःगु खनेदु। थुकी जिगु नं दुग्यंक ध्यान वंगु दु। झीपि निर्णायक पलाः च्वयेकेमाःगु अवस्थाय् थ्यंगु दु।”नवलपरासी (सुस्ता पूर्व) या जिल्ला समन्वय प्रमुख भगौती यादव रुदलं प्रधानमन्त्री ओलीयात ज्ञापनपत्र लःल्हाःगु खः।

चाइना स्टेट कम्पनीलिसे उगु लँ ब्वय् २०७९ साउन २२ तक दयेके क्वचाइकथं २०७५ चैत ८ गते ठेक्का सम्झौता जूगु खः। उगु लँ ब्वया आःतक ४४ प्रतिशत भुक्तानी जुइधूकूगु दु व ५२ प्रतिशत ज्या जूगु दु।

उगु झ्वलय् उपप्रधानमन्त्री नापं अर्थमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेल, भौतिक पूर्वाधार नापं यातायातमन्त्री देवेन्द्र दाहाल, भूमि व्यवस्था नापं सहकारीमन्त्री बलराम अधिकारी, भौतिक मन्त्रालयया सचिव केशव शर्मापिं नं दी। भौतिक मन्त्री दाहालं निर्माण कम्पनीयात तक्वःमछि धाःसां नं ज्या मन्ह्याकूगु व वइगु डिसेम्बर क्वचाइ कुन्हुतक ज्या न्ह्याइगु भलसा ब्यूगु न्ह्यथनादिल।

झ्वलय् बुटवल उपमहानगरपालिकाया प्रमुख खेलराज पाण्डें सुकुम्बासी समस्या न्हंकेत प्रधानमन्त्री ओलीया ध्यान सालादिगु खः।(रासस)

थौ बिहीवाः सेयर बजाःया परिसूचक नेप्से १३.९५ ल्याखं थहावना नेप्से २७४८ ल्याः थ्यःगु दु।

थौ १० अर्ब ३२ करोड तकाया कारोबार जूगु दु। म्हिगः ७ अर्ब ९१ करोडया जक कारोबार जूगु खः। १५९ गु कम्पनीया भाः थहावःगु खःसा ७९ गु कम्पनीया भाः कुहावःगुलि खुगु कम्पनीया भाः धाःसा स्थिर जूगु खः।

हाइड्रोपावर समूह थौ दकलय् अप्पो १.३४ प्रतिशतं थहावःगु दु।अथेहे विकास बैंक १.२१, बैंकिङ ०.४४, होटल लिस् पर्यटन ०.९३, माइक्रोफाइनान्स ०.७७ व मेमेगु समूह ०.६३ प्रतिशतं थहावंगु खः। फाइनान्स ०.०९, लगानी ०.०३, जीवन बीमा ०.०३, उत्पादन ०.३, निर्जीवन बीमा ०.०८ व व्यापार समूह ०.६२ प्रतिशतं कुहावःगु दु।

स्वंगु कम्पनी गुराँस लघुवित्त, स्वाभिमान लघुवित्त व अपरहेवाखोला जलविद्युत् कम्पनीया भाः १० प्रतिशतं थहावःगु दु। ङादी ग्रुपया ९.७९, माछापुच्छ्रे बैंकया ९.५६, धौलागिरि लघुवित्तया ८.७ प्रतिशतं थहावःगु खः। रावा इनर्जीया भाः दकलय् अप्पो ९.१२ प्रतिशतं कुहावःगु दु।

अथेहे कुथेली बुकरी स्मल हाइड्रोपावरया ७.३, पिपुल्स हाइड्रोपावरया ६.०८, सुपरमाइ हाइड्रोपावरया ४.९२, समृद्धि फाइनान्सया ४.३६ प्रतिशतं कुहावंगु दु। जानाकी फाइनान्स, ङादी ग्रुप पावर, समृद्धि फाइनान्स, नेपाल फाइनान्स, पिपुल्स हाइड्रोपावर यक्को थौ कारोवार जुगु दु।

इलय् हे उपकरण भिंकेगु ज्या मजुगूलिं हेटौँडा सिमेन्ट उद्योग चले याये मफयाच्वंगु दु। उद्योग व्यवस्थापनं स्वन्तिलिपा सिमेन्ट उत्पादन सुरु यायेगु धाःसां नं थी थी उपकरण भिंकेगु ज्या मसिधःगुलिं अझ नं उत्पादन सुरु जूगु मदुनि।

उद्योग व्यवस्थापन समितिया नायः नरेन्द्र भण्डारीं उपकरण भिंकेज्या लिबानाच्वंगु हुनिं योजनाकथं उत्पादन सुरु याये मफूगु धकाः धयादिल। “उद्योगया क्लिनिकल व लिसेंया उपकरणत मर्मत जुया हे च्वनतिनि। जिमिसं स्वन्तितक मर्मत जुइ व अनलिपा पुनः उत्पादन सुरु यायेगु अनुमान यानातइगु खः।

तर आःतक नं उपकरण मर्मतया ज्या मसिधःगुलिं उद्योग चले जुइत हाकनं १५ न्हु ति माली तिनि”, वय्कलं धयादिल।उद्योगं थ्व हे असोज १५ गतेनिसें उत्पादन दिकूगु खः। उपकरण मर्मतया निंतिं भारतं कालिगढत हयेमाःगुलिं थ्वकिया ज्या यायेत अप्वः ई काःगु न्ह्यथसें नायः भण्डारीं भिंकेज्या बांलाक्क जुयाच्वंगुलिं याकनं हे सिधइगु व वयांलिपा उत्पादन सुरु जुइगु धयादिल।

“जिमित कच्चा पदार्थ म्ह्वः जूगु मदु। उद्योगयात माःगु थ्यं मथ्यं प्यसः मेट्रिक टन ह्यंग्वाः मौज्दातय् दु । मेगु ह्यंग्वाः न्यायेगु प्रक्रिया न्ह्याये धुंकूगु दु, उकिं ह्यंग्वाःया छुं समस्या मदु”, वय्कःया धापू दु। आर्थिक अभावया हुनिं थ्व स्वयां निला न्ह्यः उद्योग बन्द जूगु खः।

वंगु भदौया स्वंगूगु वाःनिसें सिमेन्ट उत्पादन सुरु जूगु उगु उद्योगं थ्व ई दुने ६५ द्वः बोरा सिमेन्ट उत्पादन याःगु नायः भण्डारीं कनादिल। विसं २०३३ सालय् हेटौँडाया लामसुरे नीस्वंगु उगु उद्योगं विसं २०४३ सालंनिसें सिमेन्ट उत्पादन याःगु खः।(रासस)