युरोपेली देय् पोर्चुगलय् च्वंपिं नेवाःतय्सं ऐतिहासिक लिसें सांस्कृतिक महत्वया नखः बिस्काः जात्रा न्यायेकेत्यंगु दु।

नेवाः समाज पोर्चुगलया ग्वसालय् थ्वहे १५ अप्रिल (आः वइगु वैशाख २ गते) या दिं राजधानी लिस्बनय् थन च्वंपिं नेवाःतय्सं झःझः धायेक बिस्काः जात्रा न्यायेकेगु धाःगु दु। नेवाः तजिलजि, भाषा, कला व धर्मसंस्कृतिया संरक्षण व प्रवद्र्धन यायेगु तातुना न्हूगु दँ २०८३ या भिंतुना कालबिल लिसें झःझः धायेक बिस्काः जात्रा न्यायेकेत्यनागु धकाः नेवाः समाजया नायः अमृतरत्न शाक्यं जानकारी बियादिल।

वय्कःया कथं ज्याझ्वलय् नेवाः धर्म–संस्कृति व परम्परा कथं भैरः द्यःया विशेष पुजा याइगु जूगु दु। नापनापं समयबजी, सिन्ह तिकेगु, ध्वाँय् ब्वज्या व सगं लिसें थःथवंय् भिंतुना कालबिलया ज्याझ्वः क्वःछिनातःगु दु । नेवाःकला व तजिलजिया माध्यमं पोर्चुगलय् दुपिं नेवाःत दथुइ थःथवंय् मंकाः ज्या, नापलायेगु ज्यायात अझं क्वातुकेगु निंतिं जात्रा ग्वसाः ग्वयागु धकाः वय्कलं धयादिल।

उगु ज्याझ्वलय् लाखे प्याखँ, धिमे बाजं, बाँसुरीया सलय् नेवाः कला व तजिलजि पिब्वइगु कथंया सांस्कृतिक ब्वज्यात न्ह्यब्वयेगु धयातःगु दु। लिस्बनया आरोइसय् च्वंगु ग्रिल एन्ड चिल रेस्टुरेन्टया हलय् जुइगु उगु ज्याझ्वलय् ब्वति कायेत नेवाः समाजं पोर्चुगलवासी नेवाःतय्त विशेष इनाप याःगु दु।

वामनेता विष्णुबहादुर मानन्धरया आत्मवृत्तान्त ‘सङ्घर्षका पानाहरू’ बजारय् वःगु दु। येँय् ग्वसाः ग्वःगु छगू ज्याझ्वलय् शुक्रबाः उगु सपूm विमोचन लिपा बजारय् वःगु खः ।

आत्मवृत्तान्तय् मानन्धरया जीवनया थीथी कालखण्डया अनुभव, लुमन्ति व राजनीतिक थतक्वत दुथ्याकाः तयार यानातःगु सपूm सार्वजनिक याःगु खः। सपूm विमोचनया लसताय् वरिष्ठ अधिवक्ता कृष्णप्रसाद भण्डारी, पूर्वमन्त्रीपिं नीलाम्बर आचार्य, चन्द्रदेव जोशी, गणेश शाह व ठाकुर शर्मालिसें नं कृति विमोचनयासें मानन्धरयात छम्ह त्यागी व निष्कलङ्क व्यक्तित्वया कथं चित्रण यानादिल।

ज्याझ्वलय् वय्कःया समकालीनलिसें वय्कःया म्हाय् डा शान्ति जोशी, काय् सुनील मानन्धर लिसें च्वमिपिं हरि रोका, डा सुरेन्द्र केसी व सङ्गीत श्रोतां मंकाः कथं ‘सङ्घर्षका पानाहरू’ या साक्षीया कथं दूगु न्ह्यथनादिल । सपूmबारे अर्थशास्त्री लिसें च्वमि रोका व इतिहासकार डा केसीं समीक्षात्मक नुगःख्रँ तयादिसें मानन्धरया आदर्श जीवन व योगदान लुमंकेबहःगु जूगु धयादिल। वय्कःपिंसं वर्तमान वामआन्दोलनया विकृति चिइकेत नापं मानन्धरया जीवन प्रेरणादायी जुइगु विचाः प्वंकादिल ।

सपूmतिइ २००७ साल न्ह्यःया नेपाः, मधेसया ग्रामीण परिवेश, २००७ सालया क्रान्तिइ पश्चिम ‘फ्रन्ट’या सशस्त्र सङ्घर्ष, २००९ सालया किसान आन्दोलन, २०१५ सालया निर्वाचन, कम्युनिस्ट पार्टीया दरभङ्गा प्लेनम, नेता केशरजङ्ग रायमाझीलिसेया सङ्घर्षव फुट, २०४२ सालया सत्याग्रह, २०४६ सालया आन्दोलन, वाममोर्चाया भूमिका, तत्कालीन राजा वीरेन्द्रलिसेया भेटवार्ता, माओवादी सशस्त्र युद्ध व ०६२÷०६३ या जनआन्दोलन, लिपांगु ईया कम्युनिस्ट आन्दोलन व विकृति लिसेंया विषय व शीर्षकय् थीथी विषय् दुथ्याकातःगु दु ।

अथे हे, रौतहटय् जूगु २००९ सालया किसान आन्दोलन व धनगढीनिसें नेपालगञ्जतक २००७ सालय् मुक्तिसेनाया ल्याखं म्हितूगु भूमिका बारेय् थ्वसिबें न्ह्यःया च्वसु, सपूm व रिपोर्टतय् तथ्यत हयातःगुलिं नं थ्व सपूm च्वयेमाःगु सपूmया भूमिका खण्डय् चर्चा यानातःगु दु । च्वमि मानन्धरं थ्व सपूmबारे ‘मेरो भन्नु’ शीर्षकया भूमिकाय् धयादीगु दु, “जिं थ्व सपूmपाखें थःगु राजनीतिक यात्रा मुक्कं थःगु जीवन यात्राय् मुंकागु अनुभवत न्ह्यब्वया तःगु कर्तव्य पूवंकेगु कुतः यानागु खः ।”

विसं २००७ या क्रान्तिया छम्ह कमान्डर नापं जुयादीम्ह मानन्धर २००९ सालं निसें जीवनया लिपांगु ईतकं कम्युनिस्ट आन्दोलनय् स्वानादीम्ह खः । वय्कः विसं २०७७ चैत १६ गते ९१ दँया वैशय् मदूगु खः । 

राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेललिसे राष्ट्रियसभाया नायः नारायणप्रसाद दाहालं राष्ट्रपति भवनय् थौं नापलानादीगु दु।

उगु झ्वलय् राष्ट्रपति पौडेलयात नायः दाहालं टर्कीइ जुइगु अन्तर व्यवस्थापिका सङ्घया साधारणसभाय् थः ब्वति काःवनेत्यंगु जानकारी याकादीगु खः।

लिसें वय्कःपिं दथुइ समसामयिक विषय सहलह जूगु राष्ट्रपतिया स्वकीय सचिवालयं धाःगु दु।

ऐतिहासिक, धार्मिक व पुरातात्विक महत्व दूगु तोखाय् बिस्काः जात्रा प्यन्हु हनीगु जूगु दु। तोखा बिस्काः जात्रा मूल व्यवस्थापन समितिं थौं पत्रकार सम्मेलन यानाः नेवाः समुदाय यक्व दूगु तोखाय् वइगु वैशाख १ गतेनिसें ४ गतेतक बिस्काः जात्रा हनेत्यंगु जानकारी ब्यूगु खः।

पत्रकार सम्मेलनय् समितिया सहसंयोजक गणेशमान श्रेष्ठं जात्रायात व्यवस्थित व मर्यादित जुइकेत शान्तिसुरक्षा, स्वयम्सेवक व्यवस्थापन, पार्किङ व्यवस्थापन, यातायात व्यवस्थापन, बाजागाजा व्यवस्थापन, रथजात्रा व्यवस्थापनया निंतिं थी थी उपसमिति गठन याःगु जानकारी बियादिल।चैत मसान्तंनिसें हे सुरु जुइगु बिस्काः जात्रा मूकथं प्यन्हु हनेगु याइ।

भक्तजन मसान्तया सुथय् शिवपुरीया बागद्वारय् म्वः ल्हू वनी। बागद्वारं उकुन्हु बहनी चण्डेश्वरी जुयाः सपनतीर्थ देगलय् वइगु प्रचलन दु। सपनतीर्थ देगः लागाय् गौमुखी व बहुमुखी खुसि थुनाः निर्माण यानातःगु सिद्धपुखुली भक्तजनतय्सं न्हूगु दँ सुरु जुइबलय् वैशाख १ गते सुथन्हापांनिसें म्वः ल्हुइगु याइ।

मसान्तया दिं सनिलय् सपनविनायकया रथ, चण्डेश्वरीया रथ व मसानकालीया रथ ‘जाली द्यो’कथं बाजागाजालिसें जात्रा यानाः इन्द्रायणी दाफा खलकं मूल नाइके तयाः रथ थःथःगु देगलय् यंकी।न्हूगु दँकुन्हु सनिलया ६ ताः इलय् थःथःगु देगलं गामय् रथ हइगु व गां चाःहिइकाः सपनविनायकया रथ यलागः त्वालय्, चण्डेश्वरीया रथ थलागः त्वालय् व मसानकालीया रथ भूतख्यलय् दीकेगु याइ। वैशाख २ गते सुथय् स्वगू हे रथ गां चाःहिइकाः मसानकालीया रथ भूतख्यःया पाटीइ दिकेधुंकाः बली पुजा कयाः कोठु गणेद्यः व मसानकाली निगुलिं रथ छकलं हयाः ११ ताःइलय् थलागः त्वालय् छसिंलाक्क दिकेयंकी।

उकुन्हु हे न्हिनेसिया ३ ताःइलय् जीवित गणेश कुमारीयात बिज्याकाः तलेजुं सरकारी पुजा हयाः सिन्हःजात्रा यानाः थनी। उकुन्हु हे सनिलय् गां चाःहिइकाः सनिलया ७ ताःइलय् फुक्क रथ तपलाक्षीइ दिकेयंकी। उकुन्हु चान्हय् भक्तजन रथया न्ह्यःने भजनकीर्तन यानाः मद्यंसे च्वनीगु चलन दु।वइगु वैशाख ३ गते सुथय् ७ बजे तपलाक्षीपाखें सिन्दूरजात्रा यानाः द्यःयात ल्ह्वनाः गां चाःहिइके यंकीगु याइ । उकुन्हु सुथय् ११ ताःइलय् हासल त्वालय् फुक्क रथ दिकेयंकी । उकुन्हु न्हिनेसिया ३ ताःइलय् तलेजु गुठीं जीवित गणेद्यः कुमारीलिसें पुजा हयाः सिन्हःजात्रा यानाः सरस्वती व महाद्यःया रथबाहेक मेगु रथ पुखुली शुद्ध यायेत यंकी।

मसानकालीया देगः व गां चाःहिइकाः कोनेलाक्षीइ दिकेयंकी। उकुन्हु चान्हय् नं भक्तजन रथया न्ह्यःने भजनकीर्तन यानाः जाग्राम च्वनीगु चलन दु।जात्राया अन्तिम दिं वैशाख ४ गते सुथय् ६ः३० ताःइलय् सिन्हः जात्रा यानाः दक्व बाजागाजालिसें गां चाःहिइके यंकी व सुथसिया ११ ताःईपाखे गच्छे त्वालय् दिकेयंकी। उकुन्हु न्हिनेसिया ३ ताःइलय् तलेजु गुठीं जीवित गणेश कुमारीलिसें पुजा हयाः सिन्हः जात्रा यानाः फुक्क रथ कापः लानाः गां चाःहिइकाः थःथःपिनिगु द्यः छेँय्छेँय् दुतयंकी। अनंलि जात्रा पूवनी ।

वैशाख ५ गते सुथसिया ६ः३० ताःइलय् यःसिं क्वःथलाः जात्रा क्वचायेकी।उगु झ्वलय् तोखा नगरपालिकाया प्रमुख प्रकाश अधिकारीं तोखादुनेया ऐतिहासिक नखःयात नगरपालिकां उच्च प्राथमिकता ब्यूगु धयादिल। वय्कलं तोखाया जात्रा व्यवस्थापनया निंतिं नगरपालिकां वजेट विनियोजन याःगु न्ह्यथनादिल।तोखां जात्राया झ्वलय् छन्हु तोखा नगरपालिकान्यंकं व निन्हु जात्रा जुइगु वडा २ व ३ य् बिदा बियावयाच्वंगु खः।

प्रतिनिधि सभाया उपसभामुखय् श्रम संस्कृति पार्टीया सांसद रुबीकुमारी ठाकुर निर्वाचित जूगु दु। थौ जुगु उपसभामुखया निर्वाचनय् राप्रपाया सरस्वती लामायात बूकां रुवीकुमारी विजयी जुगु खः।

थौ उपस्थित जुगु २५६ मध्ये रुबीकुमारीं २२९ मत हःगु खः सा राप्रपाया लामां ५ मत जक हःगु खः। रुबीकुमारीयात सत्तारुढ दल रास्वपा, कांग्रेस, नेकपां समर्थन याःगु खः।

एमालें तदस्थ च्वंगु खःसा सुयात न मतदान मयागु खः। एमालेय २५ सांसद दुगुलि तटस्थय् २२ मत वःगु खः।