अधिकारकर्मीतय्सं न्हापाया द्वन्द्वया तुलनाय् मानवअधिकार उल्लङ्घनया घटना म्हो जूसां नं सिमान्तकृत पुचःतयेत राज्यया मूलप्रवाहीकरणय् हयेगु विषय आःतक नं हाथ्या हे तिनि धकाः धयादीगु दु।

वय्कःपिंसं मुलुकया मानवअधिकारया अवस्था भिनावयाच्वंगु दु धासे आः राज्यया सेवा प्रवाहपाखें वञ्चितीकरणय् लाःपिं समुदायतयेत नं सामाजिक न्याय व मानव अधिकारय् पहुँच दयेकेत फुक्क थासं कुतःयाये माःगु खँ पिथनादिल। मानवअधिकार, शान्ति व सुशासनया क्षेत्रय् ताःईनिसें ज्या यानावया च्वनादीम्ह मधेश मानवअधिकार गृहया संस्थापक अध्यक्ष रवीन्द्रनाथ ठाकुरंं न्हापा मानवअधिकार व शान्तियात केन्द्रय् तयातःगुली आः म्हो ल्यादुपिं सीमान्तकृत पुचःया हक अधिकार प्राप्तिया लागि थःपिंसं वकालत यानाच्वनागु लिसः बियादिल।

वय्कलं धयादिल, “राज्यं ब्यूगु न्याय व मानवअधिकारलिसे सम्बन्धित आरक्षणय् आदिवासी, मधेसी व दलितत दुने न्हापांनिसें पहुँच दुपिं च्वय्या स्तरयापिनिगु हे हालिमुहाली दूगुली आः अवसरपाखें वञ्चित म्हो ल्याःदुपिंत राज्यया मूलप्रवाहय् स्वाये हयेमाः।” लुम्बिनी प्रदेश सरकारं थःपिंसं न्ह्यथना वयाच्वनागु विषययात निजामती ऐन निर्माणय् म्हो ल्याःदुपिंत प्यंगू प्रतिशत व यौनिकनापं लंैगिक म्हो ल्यादुपिंत छगू प्रतिशत आरक्षणया व्यवस्था यानाः सामाजिक न्याय क्वय्या स्तर थ्यंक प्रवाह यायेगु नीयायेगु कुतःयात केन्द्रं नं नालाःकायेमाःगु नायः ठाकुरया धापू दु।

न्हापा तराइया जिल्लाय् मानवअधिकार उलङ्घनया घटना उलाः क्यनेत सक्रिय उगु संस्थां अन सक्रिय सशस्त्र समूहयात वार्ताया माध्यमपाखें राजनीतिया मूलधारय् हयेत सफल जूगु दाबी याःगु दु। उगु संस्थायात राज्यं मानवअधिकार संरक्षणय् विशिष्ट योगदान ब्यूगु धकाः मूल्याङकन यानाः सम्मान तकं देछाःगु दु।वय्कलं तंपिं मनूतय्गु छानबिन व सत्यनिरुपणनापं मेलमिलाप आयोग गठनय् द्वन्द्वबारे स्यूपिं व योगदान ब्यूपिं मनूत ल्ययेमाःगुली नं सुझाव बियादिल।

सूचना व मानवअधिकार अनुसन्धान केन्द्र नेपालगञ्जया प्रमुख विश्वजीत तिवारींं संविधानय् उल्लेख जूगु हकअधिकार नीस्वनेत केन्द्र, प्रदेश व स्थानीयतहपाखें एकीकृत कानुन दयेकाः कार्यान्वयनय् यंकेमाःगु आवश्यकताय् बः बियादिल।

सुन्दरीजल प्रशोधन केन्द्रया प्रशोधन क्षमतां फय् मफूगु मेलम्ची खुसिया अप्वः लः बागमती खुसिइ छ्वगु दु।

थौंकन्हय् मेलम्ची लाख मेलम्ची खानेपानी विकास समितिया कार्यकारी प्रमुख रत्न लामिछाने कनादिगु दु। वय्कलं धयादिल, “मेलम्चीपाखें न्हिथं २५ क्वति वयां अप्वः लः वयाच्वंगु दु, १८ लाख लिटर लः प्रशोधन याना छ्वयाच्वंगु दु, प्रशोधन क्षमता स्वया अप्वः लः बागमती खुसीइ छ्वयाच्वंगु दु।”

सुन्दरीजलय् च्वंगु लः प्रशोधन केन्द्रया क्षमता स्वया अप्वः जूगु लः बागमती खुसीइ छ्वगु कारणं आः बागमती खुसिया बहाव नं अप्वःया वयाच्वंगु समितिं धाःगु दु। मेलम्चीया अप्वः जूगु लः बागमती खुसिइ छ्वयाच्वंगु हुनिं फोहर खनेदयाच्वंगु खुसी छसिकथं यचुया वनाच्वंगु खँ लामिछानें धयादिगु दु।

राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेललिसे सङ्घीय संसदय् प्रतिनिधित्व यानाच्वंपिं मू प्रतिपक्षनापंया दलया नेतातय्सं नापलानादीगु दु। राष्ट्रपति भवन शीतल निवासय् मू प्रतिपक्षी दलया नेतानापं नेकपा (माओवादी केन्द्र) या नायः पुष्प कमल दाहाल ‘प्रचण्ड’जुनापं प्रतिपक्षय् च्वनाच्वंपिं दलया नेतातय्सं नापलानादीगु दु।

प्रतिपक्ष दलतय्सं प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीयात ज्ञापनपत्र लःल्हाःगु सन्दर्भय् सरकारपाखें जूगु मगाःमचाःयाबारे राष्ट्रपतियात खँ कनेत शीतल निवासय् नापलाना वइगु धकाः धयादीगु दु। राष्ट्रपति पौडेललिसे प्रतिपक्ष दलया नेतातय्सं थौंकन्हय्या परिस्थितिबारे जानकारी बिइत जिपिं वइगु खः धासें वय्कःपिंसं लोकतन्त्र व संविधानया संरक्षकया भूमिका म्हितेत इनाप याःगु राष्ट्रपतिया प्रेस सल्लाहकार किरण पोखरेलं धाःगु दु।

नेतातय्सं संविधानया मर्म अःखः व बहुलवादय् आधारित मर्म अःखःगु गुलिखे ज्याखँत जुइत्यंगु खँ न्ह्यथसें थुकी संविधानया संरक्षक व देशया अभिभावकया हैसियतकथं भूमिका म्हितादीत इनाप यानादिल। थ्व हे झ्वलय् राष्ट्रपति पौडेलं थः संविधान, राष्ट्र व राष्ट्रिय एकताया प्रवद्र्ध्धनप्रति प्रतिबद्ध दु व संविधानं थःत ब्यूगु कर्तव्य व सीमाकथं न्ह्याः वनेगु खँय् धुक्क जुयादीत इनाप यानादिल। वय्कलं धयादिल, “संविधानया मर्म व लोकतन्त्रया मर्मयात स्वयाः हे संविधानं निर्धारित राष्ट्रपतिया कर्तव्य व सीमायात स्वयाः जिं ज्या यायेगु खँय् छिकपिं सकसितं विश्वस्त यानाच्वना ।”

संसदय् प्रतिपक्षय् नेकपा (माओवादी केन्द्र)नापं राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी, नेकपा एकीकृत समाजवादी व आमजनता पार्टी दु। राष्ट्रपति पौडेललिसे नापलायेत नेकपा (माओवादी केन्द्र) या नायः दाहाल, शक्ति बस्नेत, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीपाखें सांसदपि शिशिर खनाल व सुमना श्रेष्ठ, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीपाखें नेता बुद्धिमान तामाङ व हेमजङ्ग गुरुङ, नेकपा (एकीकृत समाजवादी) पाखें नायः माधवकुमार नेपाल व मू न्वकू राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे व आमजनता पार्टीपाखें नेता तिलक थापामगरं ब्बति कयादीगु खः।

विश्व बैंक व अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषया वार्षिक बैठकय् ब्वति कायेत थन दीम्ह उपप्रधानमन्त्री नापं अर्थमन्त्री विष्णु पौडेलं बुधबाः उगु बैंकया दक्षिण एसिया मामिला स्वइम्ह न्वकू मार्टिन रेजरलिसे नापलानाः खँ ल्हानादीगु दु।

उगु खँल्हाबल्हाय् नेपालय् लजगाः सिर्जना यायेगु विषयय् केन्द्रित जूगु थनया नेपाली राजदूतावासं कनादीगु दु। नेपालय् व्यावसायिक वातावरणया सुधार, मू पूर्वाधार आयोजना तय्गु कार्यान्वयन व विप्रेषण आप्रवाहया माध्यमपाखें नं लजगा सिर्जना यायेगुबारे खँल्हाबल्हा जूगु खः। थ्व हे झ्वःलय्, विश्व बैंकं नेपाःयात प्राकृतिक तःस्यंलिपाया पुनर्निर्माणया लागि ग्वहालि याइगु जूगु दु।

ग्वाहालि सम्बन्धी सम्झौताय् नेपाः सरकार व विश्व बैंक दथुइ हस्ताक्षर जुइ धुंकूगु दु।अर्थ मन्त्रालयया सचिव रामप्रसाद घिमिरे व नेपाःया लागि विश्व बैंकया प्रतिनिधि डेविड सिसलेनंं सम्झौतापत्रय् हस्ताक्षर यानादीगु दु। सम्झौता कथं विश्व बैंकं १५ लाख डलर उपलब्ध याइगु जूगु दु।

उपप्रधानमन्त्री पौडेल व विश्व बैंक (दक्षिण एसिया मामिला)या उपाध्यक्ष मार्टिन रेजरया उपस्थितिइ जूगु हस्ताक्षर ज्याझ्वःलय् नेपाःया प्राकृतिक व जलवायु हिउपाःया हुनिं वइगु स्वास्थ्य जटिलताया निंति स्रोत परिचालन याइगु खँ धाःगु दु।

ओली प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली शान्ति प्रक्रियाया ल्यं दुगु ज्यायात निष्कर्षय् थ्यंकेत वर्तमान सरकार सफल जूगु धयादिल।

सरकार गठन जूगु सँछि दिंया उपलब्धिबारे सिंहदरबारंं सम्बोधनयासें प्रधानमन्त्री ओलीं धयादिल – ‘सत्य निरूपण व मेलमिलाप आयोग, २०७१’ यात संशोधन यायेत दयेका तःगु विधेयक सर्वसम्मतिं स्वीकृत जुया प्रमाणीकरण समेत जुइ धुकूगु दु धयादिल।

“शान्ति प्रक्रियायात पूर्णता बिइत आयोग गठनया निंति सिफारिस समिति नीस्वंगु दु, उकिं आयोग गठनया प्रक्रिया न्ह्याकूगु दु”, प्रधानमन्त्रीे ओलींं धयादिल – “ताः ई तक्क द्वन्द्व फगु झीगु समाजया निंति थ्व सुखद् सन्देश खः।”

वय्कलं थ्व ई दुने थी थी मन्त्रालयनाप सम्बन्धित प्यंंगु दर्जन स्वयां अप्वः ऐन, नियम व कार्यविधिलय् सहमति जुइ धुकूगु खँ नं कनादिल।